Hiếm muộn là gì? Khi nào vợ chồng nên đi khám hiếm muộn

Hiếm muộn là khi vợ chồng quan hệ đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai sau 1 năm mà chưa có thai. Nếu vợ trên 35 tuổi, nên đi khám sau 6 tháng cố gắng. Nếu vợ trên 40 tuổi, nên gặp bác sĩ ngay khi định có con.

Hiếm muộn có thể do vợ, do chồng hoặc cả hai. Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), nhiều trường hợp vẫn điều trị được, kể cả khi chưa tìm ra nguyên nhân.

Hiếm muộn có phổ biến không?

Theo NHS (Anh), khoảng 1 trong 7 cặp vợ chồng gặp khó khăn khi muốn có con. Mặt khác, hơn 8 trong 10 cặp có vợ dưới 40 tuổi sẽ có thai tự nhiên trong vòng 1 năm.

Mỗi tháng, cơ hội có thai không cao như nhiều người nghĩ. Ở cặp đôi khỏe mạnh tuổi 20 đến đầu 30, khả năng có thai trong một chu kỳ khoảng 25–30%. Đến 40 tuổi, con số này dưới 10%.

Vì vậy, chưa có thai sau vài tháng chưa chắc đã có vấn đề. Mẹ đừng quá lo lắng, nhưng cũng đừng chờ quá lâu nếu đã đến mốc cần đi khám.

Theo NHS, sau 3 năm cố gắng, khả năng có thai tự nhiên trong năm tiếp theo chỉ còn khoảng 1/4 hoặc thấp hơn. Vì vậy đi khám đúng lúc rất quan trọng.

Nguyên nhân thường gặp

Phía vợ

• Rối loạn rụng trứng, là nguyên nhân hay gặp nhất ở nữ.
• Vòi trứng bị tắc hoặc tổn thương, có thể do từng nhiễm bệnh lây qua đường tình dục.
• Lạc nội mạc tử cung, tức mô giống niêm mạc tử cung mọc ở ngoài tử cung.
• Bệnh ở tuyến giáp hoặc tuyến yên.

Phía chồng

• Vấn đề về tinh trùng và cách tinh trùng hoạt động, là nguyên nhân hay gặp nhất ở nam.
• Ống dẫn tinh từ tinh hoàn bị tắc.

Yếu tố chung

Tuổi tác, cân nặng quá thấp hoặc quá cao, hút thuốc và rượu bia đều có thể ảnh hưởng. Theo NHS, căng thẳng nặng cũng có thể ảnh hưởng đến rụng trứng và việc tạo tinh trùng.

NHS cho biết khoảng 1/4 trường hợp không tìm được nguyên nhân. Tình trạng này gọi là hiếm muộn không rõ nguyên nhân.

Khi nào nên đi khám?

Hai vợ chồng nên đi khám khi:

• Vợ dưới 35 tuổi, đã cố gắng 1 năm chưa có thai.
• Vợ trên 35 tuổi, đã cố gắng 6 tháng chưa có thai.
• Vợ trên 40 tuổi: nên gặp bác sĩ ngay khi định có con.
• Kinh nguyệt không đều.
• Đã biết có vấn đề như lạc nội mạc tử cung hoặc tinh trùng ít.
• Khó khăn khi quan hệ vợ chồng.

Đi khám hiếm muộn sẽ làm gì?

Lần khám đầu, bác sĩ hỏi kỹ tiền sử của cả hai người. Các câu hỏi thường về kinh nguyệt, bệnh đã mắc, thuốc đang dùng và các lần mang thai trước. Bác sĩ cũng hỏi về hút thuốc, rượu bia, tần suất quan hệ và đã cố gắng bao lâu.

Sau đó, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Với chồng: tinh dịch đồ để xem số lượng, hình dạng và khả năng di chuyển của tinh trùng. Có thể xét nghiệm nội tiết hoặc siêu âm bìu.
• Với vợ: xét nghiệm máu kiểm tra rụng trứng, tuyến giáp, dự trữ buồng trứng (lượng trứng còn lại). Có thể đo prolactin, một hormone làm rối loạn rụng trứng khi tăng cao.
• Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm, chụp tử cung vòi trứng hoặc nội soi khi cần.

Không phải ai cũng cần làm hết các xét nghiệm này. Bác sĩ sẽ chọn bước tiếp theo dựa trên kết quả trước đó.

Điều trị hiếm muộn gồm những gì?

Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể đề nghị thay đổi lối sống, dùng thuốc, phẫu thuật hoặc hỗ trợ sinh sản. Hỗ trợ sinh sản gồm bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) và thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Ví dụ, khi trứng không rụng đều, bác sĩ có thể dùng thuốc giúp rụng trứng. Phẫu thuật có thể được dùng để xử lý vòi trứng bị tắc, lạc nội mạc tử cung, polyp hay u xơ tử cung.

ACOG lưu ý điều trị hiếm muộn cần thời gian, chi phí và sự đồng lòng của cả hai vợ chồng. Hãy hỏi bác sĩ kỹ về từng lựa chọn trước khi bắt đầu.

Theo ACOG, giữ cân nặng hợp lý và ăn uống lành mạnh có ích cho cả vợ và chồng. Nếu hai người hút thuốc hay uống rượu bia, nên bỏ ngay.

Vợ chồng có thể làm gì trong lúc cố gắng?

• Quan hệ đều đặn 2–3 ngày một lần. NHS cho biết phụ nữ từ 39 tuổi trở xuống làm như vậy nhiều khả năng có thai trong vòng 1 năm.
• Tìm hiểu ngày dễ thụ thai. Rụng trứng thường xảy ra khoảng 14 ngày trước kỳ kinh tiếp theo. Mẹ có thể dùng công cụ tính ngày rụng trứng để ước tính.
• Que thử rụng trứng tìm sự tăng hormone LH trong nước tiểu. Kết quả dương tính gợi ý trứng sẽ rụng trong 24–48 giờ tới.
• Giữ cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá, rượu bia và ăn uống lành mạnh.