Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) gồm những bước nào, mất bao lâu?

Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là cho trứng và tinh trùng gặp nhau trong phòng thí nghiệm. Phôi tạo thành được đưa vào tử cung người mẹ. Theo NHS (Anh) và Cơ quan quản lý hỗ trợ sinh sản Anh (HFEA), một chu kỳ IVF thường mất khoảng 3 đến 6 tuần.

Thời gian dài hay ngắn tùy phác đồ bác sĩ chọn. Theo HFEA, nếu không cần bước ức chế nội tiết tự nhiên, chu kỳ có thể rút còn khoảng 3 tuần. Trước đó, vợ chồng còn cần thêm thời gian khám và làm xét nghiệm.

Trước khi bắt đầu: khám và xét nghiệm

Theo Mayo Clinic, trước chu kỳ IVF dùng trứng và tinh trùng của chính mình, vợ chồng thường được làm:

• Xét nghiệm dự trữ buồng trứng: xét nghiệm máu, kèm siêu âm, để ước lượng số trứng còn lại. Kết quả giúp đoán buồng trứng sẽ đáp ứng với thuốc ra sao.
• Tinh dịch đồ cho người chồng.
• Xét nghiệm bệnh truyền nhiễm cho cả hai người, như HIV, viêm gan B, viêm gan C.
• Kiểm tra buồng tử cung, bằng siêu âm có bơm nước hoặc nội soi buồng tử cung.
• Chuyển phôi thử: đưa ống thông vào tử cung, không có phôi, để đo độ sâu tử cung và chọn cách chuyển phôi phù hợp.

NHS cho biết một số người được cho uống thuốc tránh thai trước khi bắt đầu, để bác sĩ dễ canh thời điểm dùng thuốc. Vợ chồng cũng sẽ ký các giấy đồng ý về việc sử dụng và lưu trữ trứng, tinh trùng, phôi.

Các bước của một chu kỳ IVF

Bước 1: Dùng thuốc kích thích buồng trứng

Mỗi tháng, cơ thể thường chỉ nuôi một trứng. IVF dùng thuốc nội tiết để nhiều trứng cùng phát triển, vì không phải trứng nào cũng thụ tinh được.

Với phác đồ dài, NHS mô tả mẹ dùng thuốc tiêm hoặc xịt mũi mỗi ngày trong 2 đến 3 tuần. Thuốc giúp tạm dừng hoạt động tự nhiên của buồng trứng. Sau đó mẹ tự tiêm thuốc kích thích mỗi ngày, khoảng 2 tuần.

Với phác đồ ngắn hơn, thuốc kích thích được dùng trước, thuốc chặn rụng trứng sớm được thêm vào sau vài ngày.

Trong thời gian này, mẹ được siêu âm đầu dò và xét nghiệm máu nhiều lần để theo dõi các nang trứng. Theo Mayo Clinic, chu kỳ có thể phải dừng nếu quá ít nang phát triển, trứng rụng quá sớm hoặc quá nhiều nang phát triển.

Bước 2: Chọc hút trứng

Khi nang trứng đủ lớn, mẹ được tiêm mũi thuốc cuối giúp trứng trưởng thành. Theo Mayo Clinic, việc chọc hút trứng làm 34 đến 36 giờ sau mũi thuốc này.

Bác sĩ đưa đầu dò siêu âm vào âm đạo, dùng kim nhỏ hút trứng từ các nang. Mẹ được dùng thuốc an thần hoặc gây mê, kèm giảm đau.

Thủ thuật mất khoảng 20 đến 30 phút. Sau đó mẹ có thể đau quặn nhẹ hoặc thấy tức bụng.

Bước 3: Lấy tinh trùng

Người chồng thường lấy mẫu tinh dịch vào sáng ngày chọc hút trứng. Tinh trùng cũng có thể được lấy và trữ đông từ trước. Nếu tinh dịch không có tinh trùng, bác sĩ có thể lấy trực tiếp từ tinh hoàn.

Bước 4: Thụ tinh và nuôi phôi

Trứng và tinh trùng được để chung trong đĩa nuôi cấy. Khi tinh trùng ít hoặc yếu, chuyên viên phôi học có thể tiêm một tinh trùng vào từng trứng (ICSI). NHS cho biết cơ sở thường báo ngay hôm sau có bao nhiêu trứng đã thụ tinh.

Theo HFEA, phôi được nuôi từ 2 đến 6 ngày để chọn phôi tốt. Đến ngày 5 hoặc 6, phôi phát triển thành phôi nang (một khối nhiều tế bào phân chia nhanh).

Theo Mayo Clinic, chuyển phôi đã phát triển hơn có liên quan đến khả năng có thai cao hơn. Tuy vậy, không phải phôi nào cũng đến được giai đoạn này.

Bước 5: Chuyển phôi

Chuyển phôi thường làm 2 đến 6 ngày sau chọc hút trứng. Bác sĩ đưa ống thông mềm qua cổ tử cung, bơm phôi vào buồng tử cung. Việc này thường không đau, có khi chỉ hơi quặn bụng.

Bác sĩ sẽ trao đổi về số phôi chuyển. Theo HFEA, chuyển 2 phôi làm tăng khả năng mang song thai, đa thai, vốn có nhiều nguy cơ cho cả mẹ và con. Phôi tốt còn dư có thể được trữ đông để dùng sau.

Mẹ thường được dùng thêm progesterone, dạng đặt âm đạo hoặc dạng khác, để hỗ trợ niêm mạc tử cung.

Bước 6: Chờ thử thai

Theo Mayo Clinic, xét nghiệm máu thử thai làm ít nhất 12 ngày sau chọc hút trứng. NHS cho biết cơ sở sẽ hẹn ngày thử, thường khoảng 16 ngày sau chuyển phôi. HFEA khuyên không thử sớm hơn hẹn vì dễ cho kết quả sai.

Nếu có thai, NHS cho biết mẹ thường được siêu âm khi thai khoảng 7 tuần để kiểm tra tim thai. Nếu chưa có thai, mẹ ngưng progesterone và thường có kinh trong khoảng 1 tuần.

Tổng thời gian: cần bao lâu?

• Khám, xét nghiệm chuẩn bị: tùy từng người và từng cơ sở.
• Ức chế và kích thích buồng trứng: khoảng 4 đến 5 tuần với phác đồ dài (NHS). Riêng phần kích thích thường mất 1 đến 2 tuần (Mayo Clinic).
• Từ mũi thuốc cuối đến chọc hút trứng: 34 đến 36 giờ.
• Nuôi phôi đến khi chuyển: 2 đến 6 ngày.
• Từ chuyển phôi đến ngày thử thai: khoảng 2 tuần.

Nếu chuyển phôi trữ đông ở chu kỳ sau, HFEA cho biết người có kinh đều có thể chuyển phôi theo chu kỳ tự nhiên. Người kinh không đều thường dùng thuốc chuẩn bị niêm mạc trước. Mayo Clinic lưu ý nhiều người cần hơn một chu kỳ.

Những rủi ro cần biết

NHS và HFEA cho biết IVF nhìn chung an toàn, phần lớn người làm không gặp vấn đề sức khỏe. Tuy vậy, mẹ cần biết các rủi ro:

• Hội chứng quá kích buồng trứng: buồng trứng sưng to, đau do phản ứng với thuốc kích thích.
• Đa thai khi chuyển nhiều hơn 1 phôi.
• Thai ngoài tử cung: phôi làm tổ bên ngoài tử cung, thường ở vòi trứng.
• Biến chứng khi chọc hút trứng: chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương ruột, bàng quang hay mạch máu, tuy ít gặp.

Chuẩn bị tinh thần và sức khỏe

IVF đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và chi phí. HFEA cho biết chưa có bằng chứng rõ ràng rằng căng thẳng làm giảm khả năng có con khi làm IVF. Vì vậy, nếu thấy lo lắng, mẹ đừng tự trách mình.

Theo Mayo Clinic, hút thuốc, béo phì, rượu bia và quá nhiều caffeine có thể làm giảm cơ hội thành công. Cả hai vợ chồng nên bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia trước khi bắt đầu.