Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B cuối thai kỳ: vì sao cần, làm khi nào?

Liên cầu khuẩn nhóm B (viết tắt GBS) là một loại vi khuẩn sống bình thường trong cơ thể, hay gặp nhất ở âm đạo và trực tràng (đoạn cuối của ruột). Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cho biết khoảng 1 trên 4 phụ nữ mang thai có vi khuẩn này. Phần lớn không có triệu chứng gì, và đây không phải bệnh lây qua đường tình dục.

Điều đáng lo là vi khuẩn có thể truyền sang bé lúc chuyển dạ. Việc này hiếm gặp nhưng có thể khiến bé bệnh nặng. Xét nghiệm cuối thai kỳ giúp bác sĩ biết mẹ có cần dùng kháng sinh khi chuyển dạ để bảo vệ bé hay không.

Liên cầu khuẩn nhóm B nguy hiểm thế nào với bé?

Theo ACOG, nếu mẹ mang vi khuẩn mà không được dùng kháng sinh khi chuyển dạ, khoảng 1–2 trên 100 bé sẽ bị bệnh. Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoàng gia Anh (RCOG) cho biết kháng sinh lúc chuyển dạ giảm nguy cơ này từ khoảng 1 trên 400 xuống 1 trên 4.000.

• Bệnh khởi phát sớm: xảy ra trong tuần đầu sau sinh, thường trong 12–48 giờ đầu. Bé có thể bị nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi hoặc viêm màng não.
• Bệnh khởi phát muộn: xảy ra từ khoảng 1 tuần đến 3 tháng tuổi. Kháng sinh dùng lúc sinh không ngăn được loại này.

RCOG cho biết phần lớn bé được điều trị kịp thời sẽ hồi phục hoàn toàn. Tuy vậy, cứ khoảng 19 bé bị bệnh khởi phát sớm thì có 1 bé tử vong.

Theo RCOG, bé dễ bị bệnh hơn khi:

• Sinh non trước 37 tuần, càng non nguy cơ càng cao.
• Mẹ từng sinh con bị nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B.
• Mẹ sốt hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng khi chuyển dạ.
• Mẹ có kết quả nước tiểu hoặc dịch dương tính với vi khuẩn này trong lần mang thai hiện tại.
• Vỡ ối trên 24 giờ trước khi bé ra đời.

Xét nghiệm làm khi nào và làm thế nào?

Hướng dẫn chăm sóc trước sinh của Bộ Y tế (Quyết định 1139/QĐ-BYT năm 2026) khuyến khích sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B nếu có điều kiện. Hướng dẫn không nêu tuần cụ thể, nên mẹ hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp.

ACOG khuyên mọi mẹ bầu được sàng lọc như một phần của khám thai thường quy, vào tuần 36–38. Nhân viên y tế dùng que tăm bông lấy mẫu ở âm đạo và trực tràng, rồi nuôi cấy tìm vi khuẩn.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết vi khuẩn này có thể tự xuất hiện rồi mất đi trong cơ thể. Mẹ nên làm xét nghiệm đúng lịch bác sĩ hẹn ở cuối thai kỳ.

Nếu mẹ dị ứng với kháng sinh, đặc biệt nhóm penicillin, hãy báo bác sĩ trước khi làm xét nghiệm.

Vì sao có nước không xét nghiệm cho mọi mẹ?

Ở Anh, Hệ thống Y tế Quốc gia (NHS) không sàng lọc thường quy. RCOG giải thích vi khuẩn này rất phổ biến, phần lớn bé vẫn khỏe mạnh, và xét nghiệm cuối thai kỳ không dự đoán chính xác bé nào sẽ bị bệnh. Thay vào đó, họ dùng kháng sinh cho các mẹ có yếu tố nguy cơ.

Kết quả dương tính thì mẹ cần làm gì?

• Không cần điều trị ngay. RCOG cho biết dùng kháng sinh trước khi chuyển dạ không làm giảm nguy cơ cho bé.
• Kháng sinh khi chuyển dạ. Mẹ được truyền kháng sinh qua tĩnh mạch ngay khi chuyển dạ hoặc vỡ ối, nhắc lại đều đặn đến khi sinh.
• Báo ngay khi chuyển dạ hoặc vỡ ối. Mẹ chọn nơi sinh có thể truyền kháng sinh và luôn nói rõ kết quả xét nghiệm với nhân viên y tế.
• Nếu vi khuẩn có trong nước tiểu: đây là nhiễm khuẩn đường tiểu, cần điều trị ngay và vẫn dùng kháng sinh khi chuyển dạ.
• Nếu mổ lấy thai chủ động khi chưa chuyển dạ, chưa vỡ ối, mẹ không cần kháng sinh để phòng vi khuẩn này.
• Vẫn cho con bú bình thường. RCOG cho biết bú mẹ không làm tăng nguy cơ.

Sau sinh, bé có thể được theo dõi tại viện ít nhất 12 giờ, tùy việc mẹ đã được truyền kháng sinh đủ sớm hay chưa.

Dấu hiệu nhiễm khuẩn ở trẻ sơ sinh

Theo RCOG và NHS, bé bị nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B có thể có các dấu hiệu sau:

• Thở rên, thở mệt, thở rất nhanh hoặc rất chậm.
• Li bì, khó đánh thức, mềm nhũn hoặc khóc không dỗ được.
• Bú kém, nôn trớ sữa.
• Sốt hoặc nhiệt độ thấp bất thường, da quá nóng hay quá lạnh.
• Da đổi màu, nổi bông.
• Tim đập nhanh hoặc chậm bất thường.