Buồng trứng đa nang (PCOS) có khó mang thai không? Điều mẹ cần biết

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là một rối loạn nội tiết thường gặp ở phụ nữ tuổi sinh sản. Bệnh khiến trứng không rụng đều mỗi tháng, nên việc có thai thường khó hơn. Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), đây là một trong những nguyên nhân hay gặp nhất gây vô sinh ở nữ.

Tuy vậy, khó hơn không có nghĩa là không thể. Theo Mayo Clinic, nhiều phụ nữ có buồng trứng đa nang vẫn mang thai. Thay đổi lối sống, thuốc giúp rụng trứng hoặc hỗ trợ sinh sản có thể giúp ích khi cần.

Buồng trứng đa nang là gì?

Ở người bị buồng trứng đa nang, nhiều nang nhỏ chứa trứng chưa trưởng thành nằm dọc rìa buồng trứng. Các nang này thường không phóng được trứng đều đặn. Lưu ý, "nang" ở đây không phải u nang buồng trứng to.

Nguyên nhân chính xác chưa rõ. Bệnh có liên quan đến kháng insulin, tức cơ thể đáp ứng kém với insulin, hormone giúp hạ đường huyết. Bệnh cũng liên quan đến nội tiết tố nam (androgen) cao hoặc hoạt động quá mạnh.

Dấu hiệu thường gặp

• Kinh nguyệt thưa hoặc không đều. Mayo Clinic nêu ví dụ: ít hơn 8 kỳ kinh mỗi năm, hoặc hai kỳ cách nhau hơn 35 ngày.
• Lông mọc nhiều ở mặt, ngực, lưng; mụn trứng cá nặng; tóc thưa kiểu nam giới.
• Tăng cân hoặc khó giảm cân.
• Vùng da dày, sẫm màu như nhung ở cổ, nách.
• Khó có thai.

Triệu chứng mỗi người mỗi khác, có người rất nhẹ hoặc gần như không có. NHS cho biết người gốc châu Á và người có người thân gần mắc bệnh có khả năng bị cao hơn.

Vì sao buồng trứng đa nang làm khó có thai?

Để có thai, mỗi chu kỳ buồng trứng cần phóng ra một trứng, gọi là rụng trứng. Theo ACOG, nội tiết tố nam cao có thể ngăn buồng trứng rụng trứng mỗi tháng. Không rụng trứng thì không có trứng để gặp tinh trùng.

Khi kinh thưa và thất thường, mẹ cũng khó đoán ngày rụng trứng. Vì vậy, cách tính ngày dễ thụ thai theo lịch kém chính xác hơn. Công cụ tính ngày rụng trứng lúc này chỉ cho kết quả ước tính.

Kháng insulin và thừa cân cũng ảnh hưởng đến rụng trứng. Mayo Clinic cho biết triệu chứng thường nặng hơn ở người béo phì.

Chẩn đoán buồng trứng đa nang thế nào?

Không có một xét nghiệm duy nhất để chẩn đoán. Theo Mayo Clinic, bác sĩ thường kết luận khi có ít nhất 2 trong 3 dấu hiệu sau:

1. Kinh nguyệt không đều hoặc không rụng trứng.
2. Dấu hiệu nội tiết tố nam cao, thấy trên cơ thể hoặc qua xét nghiệm máu.
3. Buồng trứng có nhiều nang nhỏ trên siêu âm.

Bác sĩ sẽ hỏi về kinh nguyệt, cân nặng, thuốc đang dùng và khám cho mẹ. Xét nghiệm máu giúp đo nội tiết, đường huyết, mỡ máu và loại trừ các bệnh khác có triệu chứng giống. Siêu âm, thường qua đường âm đạo, giúp xem buồng trứng và độ dày niêm mạc tử cung.

Nếu vợ chồng đã cố gắng mà chưa có thai, nên khám cả hai người. Theo Mayo Clinic, phần lớn các cặp đôi đều cần kiểm tra cả vợ lẫn chồng, vì nguyên nhân có thể đến từ hai phía.

Cách giúp tăng khả năng có thai

Thay đổi lối sống

Với người thừa cân, giảm cân là bước đầu tiên. Mayo Clinic cho biết chỉ cần giảm khoảng 5% cân nặng đã có thể cải thiện triệu chứng. Ví dụ mẹ nặng 70 kg, giảm khoảng 3,5 kg đã có ích.

Theo ACOG, giảm cân có thể giúp kinh nguyệt đều hơn và giúp trứng rụng trở lại. Mayo Clinic nhấn mạnh việc ăn ít năng lượng hơn quan trọng hơn chọn một kiểu ăn kiêng cụ thể.

• Ăn uống cân bằng, đủ chất, giảm bớt năng lượng nạp vào nếu đang thừa cân.
• Vận động đều đặn, kết hợp bài tập sức bền và bài tập tăng sức mạnh cơ. Vận động giúp cơ thể dùng insulin tốt hơn.
• Gặp chuyên gia dinh dưỡng nếu cần hỗ trợ giảm cân.

Thuốc giúp rụng trứng

Theo Mayo Clinic, nếu kinh không đều hoặc chưa có thai sau 6 đến 12 tháng, bác sĩ có thể kê thuốc giúp rụng trứng. Các thuốc thường dùng gồm letrozole, clomiphene và thuốc tiêm nội tiết (gonadotropin). Metformin, một thuốc trị tiểu đường, đôi khi được dùng kèm.

Mỗi thuốc đều cần dùng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ. Mẹ không nên tự mua thuốc về uống.

Phẫu thuật và hỗ trợ sinh sản

Khi các cách trên chưa hiệu quả, NHS cho biết bác sĩ có thể cân nhắc nội soi đốt điểm buồng trứng. Thủ thuật dùng nhiệt hoặc laser phá một phần mô buồng trứng, giúp buồng trứng rụng trứng tốt hơn. ACOG lưu ý tác động lâu dài của phẫu thuật buồng trứng chưa thật rõ.

Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là một lựa chọn khác khi cần. Bác sĩ sẽ tư vấn bước nào phù hợp dựa trên tuổi và kết quả khám của cả hai vợ chồng.

Khi đã có thai, mẹ cần lưu ý gì?

Theo Mayo Clinic, mẹ có buồng trứng đa nang dễ bị tiểu đường thai kỳ và tăng huyết áp khi mang thai hơn. Nguy cơ sẩy thai hoặc sinh non cũng cao hơn. Vì vậy, mẹ nên đi khám thai sớm, khám đều và báo bác sĩ về bệnh của mình.

• Làm xét nghiệm đường huyết theo lịch bác sĩ hẹn.
• Đo huyết áp ở mỗi lần khám thai.
• Giữ mức tăng cân hợp lý. Mẹ có thể tham khảo công cụ tăng cân khi mang thai.

Một số thuốc dùng cho buồng trứng đa nang không phù hợp khi mang thai. Theo Mayo Clinic, spironolactone (thuốc giảm mọc lông, giảm mụn) có thể gây dị tật thai nên không dùng khi định có con. Thuốc tiêm giảm cân nhóm GLP-1 cũng được ngưng trước khi mang thai.

Vì vậy, khi định có con, mẹ hãy báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng.

Về lâu dài

Buồng trứng đa nang chưa có cách chữa khỏi, nhưng kiểm soát được bằng lối sống và điều trị. Theo NHS và ACOG, bệnh làm tăng nguy cơ tiểu đường type 2, tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Nguy cơ gan nhiễm mỡ và ung thư niêm mạc tử cung cũng cao hơn.

Khám định kỳ giúp phát hiện sớm và giảm các nguy cơ này.

Bệnh cũng liên quan đến trầm cảm và lo âu. Nếu mẹ thấy buồn bã, mệt mỏi kéo dài, hãy nói với bác sĩ để được hỗ trợ.