Chăm sóc răng và phòng sâu răng cho trẻ nhỏ: làm gì từ chiếc răng đầu tiên?

Mẹ nên đánh răng cho bé ngay khi chiếc răng sữa đầu tiên nhú lên, mỗi ngày 2 lần, với kem đánh răng có fluor. Với trẻ dưới 3 tuổi, chỉ cần lượng kem bằng hạt gạo.

Bên cạnh đánh răng, đừng cho bé ngủ với bình sữa, hạn chế đồ ngọt và đưa bé đi khám răng sớm. Theo AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), lần khám răng đầu nên trước sinh nhật đầu tiên.

Vì sao cần giữ gìn răng sữa?

Răng sữa rồi sẽ thay, nhưng AAP cho biết sâu răng có thể xuất hiện ngay khi bé mới mọc răng. Vi khuẩn trong miệng ăn đường còn bám lại trên răng, tạo ra axit làm hỏng men răng. Ngay cả đường tự nhiên trong sữa cũng có thể khởi đầu quá trình này.

AAP cho biết sâu răng là bệnh mạn tính hay gặp nhất ở trẻ em. Tại Mỹ, 23% trẻ bị sâu răng trước 5 tuổi. Răng sữa bị sâu có thể phải nhổ, gây đau và sợ hãi cho bé.

Răng sữa mất sớm để lại khoảng trống, các răng bên cạnh dễ xô lệch. Răng vĩnh viễn mọc sau có thể không đúng chỗ. Bé cũng cần răng khỏe để nhai kỹ và nói rõ (AAP).

Đánh răng đúng cách theo tuổi

Trước khi mọc răng

AAP khuyên lau nướu cho bé bằng khăn sạch hoặc gạc ẩm sau mỗi lần bú, ăn. Thói quen này giúp bé quen việc làm sạch miệng từ sớm.

Từ khi mọc răng đến 3 tuổi

• Bàn chải: lông mềm, đầu nhỏ, cán dày dễ cầm, dành cho trẻ nhỏ (AAP).
• Kem đánh răng: có fluor, lượng chỉ một vệt mỏng bằng hạt gạo (AAP, NHS). NHS khuyên chọn kem có ít nhất 1.000 ppm fluor, xem trên vỏ hộp.
• Số lần: 2 lần mỗi ngày, khoảng 2 phút mỗi lần. Một lần là ngay trước khi đi ngủ (NHS).
• Ai đánh: người lớn đánh răng cho bé. Người lớn lấy kem và cất tuýp kem xa tầm tay bé, không để bé ăn hay liếm kem (AAP, NHS).
• Tư thế: AAP gợi ý cho bé nằm khi đánh răng, như trên tấm thay tã hay trong lòng mẹ.

Từ 3 đến 6 tuổi

• Lượng kem có fluor bằng hạt đậu (AAP, NHS).
• Bé nhổ bọt sau khi đánh, không súc lại bằng nước để fluor còn bám trên răng (AAP, NHS).
• Khuyến khích bé tự đánh nhưng người lớn vẫn giám sát. AAP cho biết trẻ thường cần giúp tới khoảng 8 tuổi.

Chải nhẹ theo vòng tròn nhỏ ở mọi mặt răng, đầu lông chải nghiêng khoảng 45 độ (AAP). Nhớ chải cả nướu và mặt trong của răng (NHS). Không để bé vừa ngậm bàn chải vừa chạy nhảy.

Ăn uống thế nào để phòng sâu răng?

AAP và Viện Dinh dưỡng khuyên:

• Không cho bé ngủ với bình sữa: sữa đọng lại trên răng suốt đêm dễ gây sâu răng. Viện Dinh dưỡng khuyên cai bình khi bé khoảng 12–18 tháng.
• Tập uống cốc: AAP gợi ý cho bé tập uống cốc từ khoảng 1 tuổi. Sữa cho uống trong bữa, giữa các bữa thì cho uống nước lọc.
• Không dùng đồ uống để dỗ: không cho bé ngậm bình hay cốc sữa để dỗ khi quấy. Không chấm núm vú giả vào mật ong hay đồ ngọt.
• Hạn chế nước ép: AAP không khuyên cho trẻ dưới 12 tháng uống nước ép. Sau 1 tuổi, không quá khoảng 120 ml mỗi ngày, nên pha loãng với nước.
• Hạn chế đồ dính răng: nho khô, trái cây sấy, kẹo dẻo, bánh có mật ong. Sau khi ăn, cho bé đánh răng hoặc súc miệng bằng nước lọc.
• Ăn ngọt theo bữa: Viện Dinh dưỡng khuyên chỉ cho trẻ ăn đồ ngọt trong bữa ăn hoặc bữa phụ, không ăn vặt liên tục.
• Không dùng chung thìa: vi khuẩn gây sâu răng có thể truyền từ miệng người lớn sang bé. Không mút núm vú giả rồi đưa cho bé, không nếm thức ăn rồi đút bé bằng cùng một thìa (AAP).

Khi nào đưa bé đi khám răng?

NHS khuyên đưa bé đi khám răng khi chiếc răng sữa đầu tiên mọc, hoặc trước 12 tháng tuổi. AAP khuyên khám trước sinh nhật đầu tiên, hoặc trong vòng 6 tháng sau khi mọc chiếc răng đầu tiên.

Lần khám đầu giúp bé quen với nha sĩ. Nha sĩ hướng dẫn cách phòng sâu răng và phát hiện sớm vấn đề, như men răng kém khoáng hóa (NHS, Viện Dinh dưỡng). Sau đó, cho bé khám định kỳ theo lịch nha sĩ hẹn.

Nha sĩ hoặc bác sĩ có thể bôi vecni fluor lên răng để phòng sâu. NHS cho biết từ 3 tuổi, trẻ nên được bôi ít nhất 2 lần mỗi năm; trẻ nhỏ hơn có thể được bôi nếu nha sĩ thấy cần.