Khám tiền sản gồm những gì và nên khám trước khi mang thai bao lâu?

Khám tiền sản, hay khám trước khi mang thai, là buổi gặp bác sĩ để rà soát sức khỏe trước khi có em bé. Mục tiêu là tìm và xử lý sớm những điều có thể ảnh hưởng tới thai kỳ.

Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), mẹ nên khám ít nhất 3 tháng trước khi bắt đầu cố gắng có thai. Mẹ cũng có thể khám sớm hơn, tới 1 năm. Hướng dẫn quốc gia của Bộ Y tế còn khuyến khích tư vấn từ 1 đến 2 năm trước khi có thai.

Vì sao nên khám trước khi có thai?

Các cơ quan chính của thai nhi hình thành trong khoảng 8 tuần đầu. Lúc này nhiều mẹ còn chưa biết mình đã có thai.

Một số việc cần vài tháng mới làm xong. Ví dụ: tiêm phòng rồi chờ đủ thời gian, uống axit folic từ trước. Đưa bệnh mạn tính về mức ổn định hay điều chỉnh cân nặng cũng cần thời gian.

Khám sớm cũng giúp hai vợ chồng chủ động hơn. Qua tư vấn, mẹ có thêm thông tin để chọn thời điểm mang thai phù hợp.

Bác sĩ sẽ hỏi những gì?

Phần trò chuyện thường chiếm nhiều thời gian nhất. Mẹ hãy trả lời thật để bác sĩ đánh giá đúng.

• Tiền sử sản khoa: sẩy thai, thai lưu, sinh non, tiền sản giật hay đái tháo đường thai kỳ ở lần mang thai trước.
• Bệnh đang có: tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, động kinh, lupus, trầm cảm, thiếu máu.
• Thuốc đang dùng, kể cả thuốc không kê đơn, thuốc nam và thực phẩm bổ sung.
• Tiền sử gia đình: người thân mắc bệnh di truyền hoặc bệnh mạn tính.
• Lối sống và công việc: ăn uống, vận động, rượu bia, thuốc lá, tiếp xúc hóa chất.
• Tiêm chủng: các mũi đã tiêm và các bệnh nhiễm trùng từng mắc như sởi, rubella, thủy đậu.

Khám và xét nghiệm thường gồm những gì?

Tùy sức khỏe và tiền sử của từng người, bác sĩ sẽ chọn nội dung phù hợp. Các mục hay gặp gồm:

• Đo cân nặng, chiều cao để tính chỉ số khối cơ thể (BMI). Bộ Y tế khuyến nghị đạt BMI bình thường, từ 18,5 đến 24, trước khi có thai.
• Công thức máu để tìm thiếu máu, thiếu sắt và dấu hiệu gợi ý mang gen tan máu bẩm sinh (thalassemia).
• Xét nghiệm bệnh lây qua đường tình dục như HIV, giang mai, viêm gan B khi cần.
• Xét nghiệm máu xem đã có miễn dịch với rubella (sởi Đức) chưa, để biết có cần tiêm phòng không.
• Khám phụ khoa và tầm soát ung thư cổ tử cung nếu đã đến hạn.
• Tư vấn di truyền khi gia đình có người mắc bệnh di truyền.

Bố cũng nên khám cùng. Bộ Y tế khuyên cả vợ và chồng kiểm tra sức khỏe sinh sản từ 3 đến 5 tháng trước khi mang thai. Bố nên báo bác sĩ về bệnh đang có, thuốc đang dùng và thói quen hút thuốc, uống rượu.

Những việc bác sĩ có thể dặn sau buổi khám

Uống axit folic và sắt

Axit folic là một loại vitamin B, giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh. Đây là dị tật ở não và tủy sống của thai. Bộ Y tế khuyến nghị uống 400–800 mcg axit folic mỗi ngày, ít nhất 3 tháng trước khi có thai.

Người từng sinh con bị dị tật ống thần kinh cần liều cao hơn là 4 mg mỗi ngày. Liều này dùng theo chỉ định của bác sĩ. Bộ Y tế cũng khuyên bổ sung sắt 30–60 mg mỗi ngày trong giai đoạn này.

Tiêm các mũi còn thiếu

Vắc xin sống như sởi, quai bị, rubella và thủy đậu không được tiêm khi đang mang thai. Bộ Y tế khuyên tiêm các mũi này từ 1 đến 3 tháng trước khi định mang thai. Khoảng cách cụ thể theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Điều chỉnh thuốc và bệnh mạn tính

Một số thuốc có thể không phù hợp khi mang thai. Tuy vậy, mẹ không tự ý ngừng thuốc kê đơn mà cần hỏi bác sĩ trước.

Mẹ có bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường hay động kinh? Khi đó mẹ có thể cần đưa bệnh về mức ổn định rồi mới có thai. Bác sĩ cũng có thể hẹn mẹ khám thai thường xuyên hơn sau này.

Thay đổi lối sống

• Ngừng rượu bia, thuốc lá và tránh khói thuốc.
• Vận động mức vừa phải khoảng 150 phút mỗi tuần, ví dụ 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần.
• Ăn đủ các nhóm thực phẩm và dùng muối i-ốt hằng ngày.
• Tẩy giun 1–2 lần mỗi năm theo hướng dẫn của cán bộ y tế.

Ai nên đi khám sớm hơn?

Mẹ nên đặt lịch khám sớm, có khi trước cả năm, nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Đang có bệnh mạn tính hoặc phải dùng thuốc lâu dài.
• Từng gặp biến chứng ở lần mang thai trước.
• Gia đình có người mắc bệnh di truyền như thalassemia.
• Cần thay đổi nhiều về cân nặng, hoặc cần thời gian để bỏ thuốc lá, rượu bia.