Viên đa vi chất hay viên sắt, axit folic cho mẹ bầu: WHO khuyến nghị thế nào?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vẫn khuyến nghị mẹ bầu uống viên sắt và axit folic mỗi ngày. Đây là khuyến nghị nền tảng trong chăm sóc thai kỳ.

Với viên đa vi chất, năm 2020 WHO chỉ khuyến nghị dùng trong bối cảnh nghiên cứu nghiêm ngặt. Nghĩa là WHO chưa khuyến nghị dùng đại trà để thay thế viên sắt và axit folic.

Khuyến nghị nền: sắt và axit folic mỗi ngày

Theo khuyến nghị chăm sóc trước sinh năm 2016 của WHO, mẹ bầu nên uống mỗi ngày:

• 30 đến 60 mg sắt nguyên tố. Sắt nguyên tố là lượng sắt thật sự có trong viên, khác với tổng khối lượng muối sắt.
• 400 microgam (0,4 mg) axit folic.

Mục đích là phòng thiếu máu ở mẹ, nhiễm trùng sau sinh, trẻ nhẹ cân và sinh non. Ở nơi có từ 40% phụ nữ mang thai trở lên bị thiếu máu, WHO ưu tiên liều 60 mg sắt mỗi ngày.

Thiếu máu do thiếu sắt là tình trạng thiếu vi chất hay gặp khi mang thai. WHO ước tính khoảng 40% phụ nữ mang thai trên thế giới bị thiếu máu, ở khu vực Đông Nam Á là khoảng 49%.

Theo WHO, mẹ bầu bị coi là thiếu máu khi huyết sắc tố dưới 110 g/L ở 3 tháng đầu và 3 tháng cuối. Ở 3 tháng giữa, ngưỡng này là 105 g/L. Huyết sắc tố là chất trong hồng cầu giúp mang oxy đi khắp cơ thể.

Ở nơi ít mẹ bầu bị thiếu máu, WHO có phương án uống cách quãng mỗi tuần một lần. Phương án này dành cho mẹ khó dung nạp viên sắt hằng ngày, do nhân viên y tế quyết định sau khi kiểm tra máu.

Viên đa vi chất là gì?

Viên đa vi chất cho mẹ bầu chứa nhiều vitamin và khoáng chất trong cùng một viên, trong đó có sắt và axit folic. Bằng chứng WHO xem xét đến từ các loại viên có 13 đến 15 vi chất.

Một công thức được dùng phổ biến trong nghiên cứu có 15 vi chất, gồm:

• Các vitamin A, D, E, C, B1, B2, B6, B12, niacin và axit folic.
• Các khoáng chất sắt, kẽm, đồng, selen và i-ốt.

Công thức này chứa 30 mg sắt và 400 microgam axit folic. Lượng sắt này nằm ở mức thấp trong khoảng WHO khuyến nghị.

Ngoài sắt và axit folic, WHO còn khuyến nghị bổ sung canxi cho mẹ bầu ở nơi chế độ ăn ít canxi. Mục đích là phòng tiền sản giật. Vitamin A chỉ được khuyến nghị bổ sung ở vùng có nhiều người bị quáng gà.

Năm 2020, WHO thay đổi điều gì?

Năm 2016, WHO không khuyến nghị viên đa vi chất cho mẹ bầu. Bản cập nhật năm 2020 đổi thành khuyến nghị trong bối cảnh nghiên cứu nghiêm ngặt.

WHO giải thích lý do như sau:

• Thay viên sắt và axit folic bằng viên đa vi chất có thể mang lại lợi ích nhỏ và ít gây hại.
• Kết quả về trẻ nhẹ cân, sinh non và trẻ nhỏ so với tuổi thai còn khó diễn giải. Các nghiên cứu sau cần siêu âm sớm để xác định tuổi thai chính xác.
• Viên đa vi chất đắt hơn. Chưa rõ việc chuyển sang dùng lâu dài có bền vững không.
• Cần thêm bằng chứng khi giảm từ 60 mg xuống 30 mg sắt, nhất là ở nơi nhiều mẹ bầu thiếu máu.

Hai loại viên khác nhau thế nào theo bằng chứng?

WHO tổng hợp các thử nghiệm so sánh viên đa vi chất với viên sắt và axit folic. Kết quả chính:

• Trẻ nhẹ cân: nhóm dùng viên đa vi chất giảm khoảng 12% nguy cơ, bằng chứng chắc chắn cao.
• Thiếu máu ở mẹ cuối thai kỳ: gần như không khác biệt.
• Sinh non, trẻ nhỏ so với tuổi thai: có thể ít hoặc không khác biệt.
• Thai chết lưu: ít hoặc không khác biệt.
• Tử vong sơ sinh: kết quả chưa chắc chắn, có thể thay đổi tùy liều sắt 30 mg hay 60 mg ở nhóm so sánh.

Các nghiên cứu chủ yếu làm ở nước thu nhập thấp và trung bình. WHO lưu ý chưa rõ kết quả có áp dụng được cho người ăn uống đủ chất hay không.

Mẹ bầu nên làm gì?

Điều quan trọng với mẹ là uống đều đặn loại viên phù hợp, theo chỉ định của bác sĩ.

• Không tự đổi viên sắt, axit folic đang dùng sang viên đa vi chất, hoặc ngược lại. Hãy hỏi bác sĩ khi đi khám thai.
• Không tự uống thêm nhiều loại viên bổ sung cùng lúc. Một số viên có thể trùng thành phần, làm tổng lượng sắt vượt nhu cầu.
• Báo bác sĩ nếu viên sắt gây táo bón, tiêu chảy, đau bụng, ợ nóng hoặc buồn nôn. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) liệt kê đây là các tác dụng phụ thường gặp.
• Ăn uống cân bằng, đa dạng. WHO nhấn mạnh viên bổ sung không thay thế được chế độ ăn lành mạnh.

Trong khi chờ thêm bằng chứng, viên sắt và axit folic hằng ngày vẫn là lựa chọn được WHO khuyến nghị cho mẹ bầu.