Trữ đông trứng, trữ đông phôi: khi nào nên cân nhắc?

Trữ đông trứng hoặc trữ đông phôi là cách giữ lại một phần khả năng sinh sản để dùng về sau. Mẹ có thể cân nhắc khi sắp điều trị bệnh ảnh hưởng đến khả năng có con, hoặc khi chưa sẵn sàng sinh con. Một trường hợp khác là còn phôi tốt sau thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Cơ quan quản lý hỗ trợ sinh sản Anh (HFEA) cho biết trữ trứng ngày càng hiệu quả hơn. Tuy vậy, đây không phải lời bảo đảm sẽ có em bé. Vì vậy, quyết định nên dựa trên thông tin đầy đủ và tư vấn của bác sĩ.

Trữ trứng và trữ phôi khác nhau thế nào?

• Trữ đông trứng: lấy trứng chưa thụ tinh rồi đông lạnh. Khi muốn có con, trứng được rã đông, những trứng còn nguyên vẹn được tiêm tinh trùng của chồng hoặc người cho.
• Trữ đông phôi: trứng được thụ tinh với tinh trùng thành phôi, rồi phôi được đông lạnh. Khi cần, phôi được rã đông và chuyển vào tử cung.

Theo HFEA, phần lớn phôi sống sót sau khi rã đông, dù có phôi không qua được. Kết quả dùng phôi trữ đông tương đương phôi tươi.

Phôi được tạo từ trứng của vợ và tinh trùng của chồng, nên việc lưu trữ cần sự đồng ý của cả hai. HFEA cho biết nếu một người rút lại đồng ý, phôi không được dùng để điều trị.

Khi nào nên cân nhắc trữ đông?

Theo HFEA và Mayo Clinic, mẹ có thể cân nhắc trong các trường hợp sau:

• Sắp điều trị bệnh ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, ví dụ hóa trị hoặc xạ trị ung thư. Trứng hoặc phôi được trữ trước khi bắt đầu điều trị.
• Lo khả năng sinh sản giảm theo tuổi nhưng chưa sẵn sàng có con, hoặc chưa tìm được người bạn đời.
• Còn phôi tốt sau một chu kỳ IVF. Phôi dư có thể trữ để dùng nếu lần đầu chưa thành công, hoặc khi muốn sinh thêm con.
• Chu kỳ IVF phải dừng sau khi chọc hút trứng, ví dụ khi buồng trứng phản ứng quá mạnh với thuốc. Khi đó phôi phù hợp có thể được trữ để chuyển sau.
• Không muốn có phôi dư vì lý do cá nhân. Một số người chọn trữ trứng thay vì tạo thêm phôi.

Quy trình trữ đông diễn ra thế nào?

Bước 1: Xét nghiệm trước khi làm

Mẹ được xét nghiệm các bệnh truyền nhiễm như HIV, viêm gan. HFEA giải thích kết quả này không quyết định mẹ có được trữ trứng hay không. Mục đích là để mẫu bị nhiễm được bảo quản riêng, tránh lây sang mẫu khác.

Bước 2: Kích thích buồng trứng và lấy trứng

Bước này giống phần đầu của IVF, thường mất khoảng 2 đến 3 tuần. Mẹ dùng thuốc giúp nhiều trứng cùng phát triển và trưởng thành. Khi trứng sẵn sàng, bác sĩ chọc hút trứng qua đường âm đạo, mẹ được dùng thuốc an thần hoặc gây mê.

Theo HFEA, phần lớn người dưới 38 tuổi lấy được khoảng 7 đến 14 trứng. Người có dự trữ buồng trứng thấp có thể lấy được ít hơn.

Bước 3: Đông lạnh và lưu trữ

Trứng hoặc phôi được ngâm trong dung dịch bảo vệ để tránh tổn thương do tinh thể đá. Sau đó chúng được làm lạnh, phần lớn bằng kỹ thuật thủy tinh hóa (đông lạnh cực nhanh), rồi giữ trong bình nitơ lỏng.

HFEA cho biết thủy tinh hóa cho kết quả tốt hơn cách làm lạnh chậm. Chưa có bằng chứng cho thấy thời gian trữ phôi dài làm ảnh hưởng đến phôi. Với trứng, dữ liệu về lưu trữ dài hạn còn đang được nghiên cứu.

Bước 4: Khi muốn dùng

Với phôi trữ đông, nếu kinh nguyệt đều, bác sĩ có thể chuyển phôi theo chu kỳ tự nhiên. Mẹ được siêu âm để theo dõi niêm mạc tử cung. Nếu kinh không đều, mẹ thường dùng thuốc chuẩn bị niêm mạc tử cung trước khi chuyển phôi.

Rủi ro và giới hạn cần biết

• Có thể không thành công: HFEA cho biết rủi ro lớn nhất là trữ trứng không mang lại em bé.
• Tác dụng phụ của thuốc kích thích: thường nhẹ. Trường hợp nặng có thể bị hội chứng quá kích buồng trứng, khi buồng trứng sưng to và đau.
• Mang thai khi lớn tuổi: HFEA lưu ý tuổi mẹ càng cao, nguy cơ biến chứng thai kỳ cho cả mẹ và con càng tăng.
• Chi phí: ngoài chi phí lấy trứng còn có phí lưu trữ hằng năm và chi phí rã đông, chuyển phôi về sau.

Những câu hỏi nên hỏi trước khi trữ

HFEA khuyên nên chọn nơi có nhiều kinh nghiệm trữ trứng. Hãy hỏi kết quả gần đây của nơi đó cho người cùng độ tuổi với mình. Mẹ cũng nên hỏi rõ:

• Trứng hoặc phôi được lưu trữ tối đa bao lâu, có phải gia hạn hay ký lại giấy tờ không.
• Phí lưu trữ mỗi năm là bao nhiêu và chuyện gì xảy ra nếu chưa đóng phí đúng hạn.
• Trứng, phôi sẽ được xử lý ra sao nếu vợ chồng chia tay, hoặc một người qua đời hay không thể tự quyết định.
• Có thể hiến trứng, phôi không dùng đến cho người khác hoặc cho nghiên cứu không.
• Cần cập nhật số điện thoại, địa chỉ thế nào để nơi lưu trữ liên lạc được.

Quy định về lưu trữ trứng, phôi khác nhau giữa các nước. Vợ chồng nên hỏi cơ sở điều trị về quy định hiện hành tại Việt Nam và đọc kỹ giấy cam kết trước khi ký.