I-ốt khi chuẩn bị mang thai và mang thai: vì sao quan trọng, lấy từ đâu?

I-ốt là vi chất giúp tuyến giáp làm ra hormone tuyến giáp. Hormone này rất cần cho sự phát triển não của bé, từ trong bụng mẹ tới những năm đầu đời. Khi mang thai, nhu cầu i-ốt của mẹ tăng lên rõ rệt.

Cách đơn giản nhất để đủ i-ốt là dùng muối i-ốt hoặc bột canh i-ốt trong bữa ăn hằng ngày. Đây cũng là lời khuyên của Bộ Y tế cho phụ nữ chuẩn bị mang thai.

I-ốt quan trọng thế nào với mẹ và bé?

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), i-ốt giúp tạo hormone tuyến giáp. Hormone này giữ cho các tế bào và quá trình chuyển hóa của cơ thể hoạt động bình thường.

Tài liệu của WHO và UNICEF giải thích: khi thiếu i-ốt, tuyến giáp không làm ra đủ hormone. Lượng hormone giáp thấp là nguyên nhân chính gây tổn thương não đang phát triển. Giai đoạn quan trọng nhất kéo dài từ 3 tháng giữa thai kỳ tới năm thứ ba sau sinh.

WHO liệt kê những hậu quả của thiếu i-ốt đối với thai nhi:

• Sẩy thai, thai chết lưu.
• Dị tật bẩm sinh.
• Tăng nguy cơ tử vong quanh thời điểm sinh.
• Ở mức nặng, trẻ bị tổn thương não gây chậm phát triển trí tuệ. Ở mức nhẹ hơn, khả năng nhận thức của trẻ cũng có thể bị giảm.

Những tổn thương nhẹ thường khó nhận ra ngay. Vì vậy, phòng từ trước luôn tốt hơn chờ phát hiện.

Mẹ cần bao nhiêu i-ốt mỗi ngày?

WHO, UNICEF và Hội đồng quốc tế về phòng chống rối loạn do thiếu i-ốt khuyến nghị lượng i-ốt mỗi ngày như sau:

• Thanh thiếu niên trên 12 tuổi và người lớn: 150 mcg.
• Phụ nữ mang thai: 250 mcg.
• Phụ nữ cho con bú: 250 mcg.

Như vậy, khi có thai, nhu cầu i-ốt của mẹ tăng thêm khoảng 2/3 so với trước. Mẹ đã quen dùng muối i-ốt từ trước khi có thai sẽ dễ đáp ứng nhu cầu này hơn.

Bộ Y tế đưa việc dùng muối i-ốt, bột canh i-ốt hằng ngày vào nội dung chăm sóc trước khi có thai. Mẹ không cần đợi tới khi có thai mới bắt đầu.

Lấy i-ốt từ đâu?

Muối i-ốt và bột canh i-ốt

Viện Dinh dưỡng Quốc gia có giải thích về Nghị định 09/2016/NĐ-CP. Theo nghị định này, muối ăn trực tiếp và muối dùng chế biến thực phẩm phải được bổ sung i-ốt. Mục đích là phòng chống bướu cổ, đần độn và các rối loạn do thiếu i-ốt.

Khi mua, mẹ nên xem nhãn có ghi "muối i-ốt" hoặc "bột canh i-ốt". Cả nhà cùng dùng loại muối này trong nấu ăn hằng ngày là đủ đơn giản.

Dùng muối i-ốt không có nghĩa là ăn mặn hơn. Hướng dẫn của Bộ Y tế còn khuyên mẹ bầu giảm lượng muối trong khẩu phần. Mẹ chỉ cần thay muối thường bằng muối i-ốt, giữ lượng vừa phải.

Thực phẩm giàu i-ốt

NHS kể ra những thực phẩm là nguồn i-ốt tốt:

• Cá biển và các loại hải sản có vỏ như tôm, cua, sò.
• Trứng.
• Sữa bò và các sản phẩm từ sữa.

Rau củ và ngũ cốc cũng có i-ốt, nhưng lượng thay đổi nhiều tùy đất trồng. Vì vậy, chỉ ăn rau thường không đủ chắc chắn.

Có cần uống thêm viên i-ốt không?

Theo NHS, phần lớn mọi người có đủ i-ốt nếu ăn uống đa dạng, cân bằng. Người ăn thuần chay, không ăn cá, trứng, sữa, có thể cần thực phẩm bổ sung i-ốt. Trường hợp này nên hỏi nhân viên y tế trước.

WHO chỉ khuyên bổ sung viên i-ốt cho phụ nữ mang thai ở những nơi muối i-ốt chưa phủ đủ. Liều khuyến nghị khi đó là 250 mcg mỗi ngày. Đây là biện pháp tạm thời, trong khi tiếp tục mở rộng dùng muối i-ốt.

Nhiều i-ốt quá cũng không tốt. NHS cảnh báo dùng i-ốt liều cao trong thời gian dài có thể làm thay đổi hoạt động của tuyến giáp. Theo NHS, viên bổ sung từ 0,5 mg (500 mcg) mỗi ngày trở xuống ít có khả năng gây hại.

Sau khi sinh và cả nhà cũng cần i-ốt

Nhu cầu i-ốt không giảm ngay sau khi sinh. WHO khuyến nghị phụ nữ cho con bú vẫn cần 250 mcg mỗi ngày. Trong 6 tháng đầu, bé nhận i-ốt chủ yếu qua sữa mẹ.

Trẻ nhỏ trong nhà cũng cần i-ốt để lớn và học tốt. Theo WHO và UNICEF, trẻ dưới 5 tuổi cần 90 mcg, trẻ từ 6 đến 12 tuổi cần 120 mcg mỗi ngày. Dùng muối i-ốt trong bữa cơm chung là cách bảo vệ cả nhà cùng lúc.

Thiếu i-ốt kéo dài có thể gây bướu cổ, tức tuyến giáp to lên ở vùng cổ. Tuy vậy, WHO nhấn mạnh hậu quả của thiếu i-ốt rộng hơn nhiều so với bướu cổ. Ảnh hưởng tới trí tuệ của trẻ mới là điều đáng lo nhất.

Nếu thấy vùng cổ to bất thường, mẹ nên đi khám để bác sĩ kiểm tra tuyến giáp. Đừng tự uống thuốc hay viên i-ốt khi chưa rõ nguyên nhân.