Tập cho bé đi vệ sinh, bỏ bỉm: khi nào bắt đầu và làm thế nào?

Không có độ tuổi cố định để bỏ bỉm. Theo AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), trẻ thường bắt đầu kiểm soát được bàng quang và ruột trong khoảng 18–24 tháng tuổi.

Ở Mỹ, trẻ thường bắt đầu tập trong khoảng 2–3 tuổi, và phần lớn tự đi vệ sinh được trước 4 tuổi. AAP cũng cho biết có thể bắt đầu sớm hơn khi cả bố mẹ và bé đều muốn. Điều quan trọng là nhìn vào dấu hiệu sẵn sàng của con.

Bé cần những gì để tập được?

AAP chia việc tập đi vệ sinh thành 3 phần, gồm cả cơ thể và tâm lý:

1. Nhận biết tín hiệu cơ thể: bé cảm nhận được lúc bàng quang đầy hay lúc sắp đi ngoài.
2. Biết cách đi: bé hiểu và làm theo hướng dẫn, ngồi được trên bô, tự kéo quần xuống và kéo lên.
3. Muốn đi: bé sẵn lòng dùng bô. Nhiều khó khăn xảy ra khi bé đã làm được nhưng không muốn làm.

Vì vậy, bé có thể tự đi được nhưng theo nhịp của riêng mình. Mỗi bé một khác, không nên so với con nhà hàng xóm.

Dấu hiệu bé đã sẵn sàng

AAP liệt kê các dấu hiệu cho thấy bé có thể đã sẵn sàng về mặt phát triển để bắt đầu tập:

• Khô bỉm ít nhất 2 giờ liền vào ban ngày, hoặc khô bỉm sau giấc ngủ trưa.
• Có biểu hiện sắp tè hay ị: rặn, đứng im, ngồi xổm.
• Làm theo được lời dặn đơn giản.
• Tự đi tới nhà vệ sinh và phụ cởi quần áo.
• Khó chịu khi bỉm ướt, muốn được thay.
• Đòi đi bô hoặc đi vệ sinh.
• Đòi mặc quần lót “như người lớn”.

Các bước tập cho bé

• Chọn từ ngữ của nhà mình: thống nhất cách gọi tè, ị và các bộ phận cơ thể. Tránh những từ chê bai như bẩn, hư, thối (AAP).
• Chọn bô vừa tầm: chân bé phải chạm được sàn khi ngồi. Sách hay đồ chơi dành riêng cho giờ ngồi bô có thể giúp bé thích thú hơn.
• Làm mẫu: để bé thấy người lớn đi vệ sinh và rửa tay sau đó.
• Đọc tín hiệu của bé: khi bé rặn, ngồi xổm hay đứng im, mẹ giải thích ngắn gọn rằng con sắp ị. Bé báo bỉm ướt thì khen bé đã biết nói ra.
• Tập thành nếp: cho bé ngồi bô mỗi sáng ngay khi thức dậy. Bé trai có thể ngồi tè trước, khi quen mới đứng.
• Chuyển sang quần lót: AAP cho biết bỉm và bỉm quần dùng một lần khiến bé hiểu rằng chưa cần tự đi. Có thể dùng quần tập bằng vải dày hơn để giữ quần áo.
• Dạy vệ sinh: bé gái lau từ trước ra sau để tránh mang vi khuẩn lên âm đạo, bàng quang. Cả bé trai và bé gái đều rửa tay sạch sau khi đi.

AAP cho biết không cần chọn một phương pháp duy nhất. Kết hợp nói chuyện, làm mẫu, đọc sách và nhắc nhở đều có thể giúp bé, dù bé ở tuổi nào.

Hãy thống nhất cách tập với ông bà, người giúp việc và cô giáo. Bô để ở chỗ cố định, các bước lau, rửa tay giống nhau mỗi lần (AAP).

Khen đúng cách, tránh giằng co

Theo AAP, tự đi vệ sinh được chính là phần thưởng lớn nhất với bé. AAP khuyên tránh dùng quà và hình phạt làm động lực, vì chúng làm bé phân tâm. Khi bé làm được, hãy khen cụ thể: “Mẹ rất vui vì con tự đi bô giỏi thế.”

Ở tuổi này, bé đang khám phá cái tôi và thử giới hạn. Có bé phản ứng bằng cách nín nhịn không đi ngoài. AAP khuyên giữ bình tĩnh, vì bé mới là người quyết định khi nào đi; năn nỉ, dọa phạt chỉ làm việc tập khó hơn.

Một số bé sợ bị dội trôi theo nước bồn cầu. Mẹ có thể để bé tự bấm nút xả nước cho bé thấy mình làm chủ. Khi bé muốn chuyển từ bô sang bồn cầu, kê một bục để bé đặt chân vững.

Khi nào nên tạm dừng hoặc hỏi bác sĩ?

AAP khuyên tạm hoãn việc tập khi gia đình có thay đổi lớn. Đó là khi vừa hoặc sắp chuyển nhà, sắp có hoặc mới có em bé, hay đang có người ốm nặng, có biến cố.

Táo bón hay gặp ở trẻ 2–3 tuổi đang tập đi vệ sinh. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) cho biết bị thúc ép hoặc bị ngắt quãng khi tập có thể góp phần gây táo bón. Bé đi ngoài đau sẽ càng nín nhịn.

Khô ban đêm thường đến muộn hơn ban ngày. AAP cho biết đa số trẻ tập xong trong khoảng 2–4 tuổi, nhưng một số trẻ chưa khô đêm được tới khi lớn hơn. Bé đã khô đêm vài tuần rồi lại tè dầm thì mẹ cho mặc lại bỉm đêm và thử lại sau.