Trẻ ăn vạ, nổi cơn giận: cha mẹ nên làm gì để con dịu lại?

Ăn vạ là một phần bình thường trong quá trình lớn lên của trẻ. Theo AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), trẻ ăn vạ nhiều nhất trong khoảng 1–3 tuổi, và thường đỡ dần sau 3 tuổi.

NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) cho biết cơn ăn vạ thường bắt đầu khoảng 18 tháng. Đến 4 tuổi, trẻ ít ăn vạ hơn nhiều. Cha mẹ không ngăn được mọi cơn giận, nhưng có thể giúp con dịu lại nhanh hơn và học cách thể hiện cảm xúc.

Vì sao trẻ 1–3 tuổi hay ăn vạ?

NHS giải thích: trẻ muốn nói ra điều mình muốn nhưng chưa đủ từ ngữ. Con thấy bực bội, và sự bực bội bật ra thành cơn ăn vạ. Khi con nói được nhiều hơn, cơn ăn vạ sẽ thưa dần.

AAP cho biết trẻ 2 tuổi rất muốn khám phá và thử giới hạn của bản thân, của cha mẹ. Con chưa kiểm soát được cảm xúc bột phát. Khi bị ngăn lại, con dễ khóc thét, giãy giụa, thậm chí đánh, cắn, đá.

Những lý do khác hay gặp:

• Con đói hoặc mệt, buồn ngủ (NHS).
• Con thấy ghen tị, ví dụ với một bạn nhỏ khác, hoặc cần được quan tâm (NHS).
• Tính cách: AAP cho biết có trẻ ăn vạ nhiều, có trẻ rất ít, không phải do cha mẹ quan tâm chưa đủ.

AAP cũng nhận xét nhiều bé “ngoan” với người trông trẻ hơn với bố mẹ. Đó là vì con tin bố mẹ đủ để thử giới hạn, chứ không phải bố mẹ dạy kém.

Phòng trước để con ít ăn vạ hơn

• Bắt gặp lúc con ngoan: AAP khuyên khen cụ thể ngay khi con cư xử tốt, không chỉ chú ý khi con quấy.
• Tránh lúc con đói, mệt: mang theo đồ ăn nhẹ lành mạnh khi ra ngoài. Ưu tiên giấc ngủ, giấc ngủ trưa của con, dù phải bỏ lỡ việc khác (AAP).
• Cho con chọn trong việc nhỏ: thay vì hỏi “có hay không”, hãy hỏi “con muốn mặc áo xanh hay áo vàng?” (AAP).
• Hiểu giới hạn của con: có những ngày khó hơn, không nhất thiết xong mọi việc đã định (AAP).
• Đi chợ, siêu thị ngắn gọn: NHS cho biết trẻ hay ăn vạ ở cửa hàng. Mẹ có thể rủ con cùng chọn đồ cần mua.

Khi cơn ăn vạ đang diễn ra

1. Đánh lạc hướng sớm: khi thấy con sắp nổi giận, chỉ cho con thứ khác: “Nhìn kìa, con mèo!”. Có thể đổi sang phòng khác, đưa đồ chơi an toàn hoặc hát một bài (NHS, AAP).
2. Giữ bình tĩnh và chờ: quát mắng không làm cơn ăn vạ dừng lại. NHS khuyên bỏ qua ánh nhìn của người xung quanh, tập trung giữ bình tĩnh.
3. Không đổi ý: đã nói “không” thì không chuyển thành “có” chỉ để con nín. Dỗ bằng kẹo, bánh cũng không giúp gì về lâu dài (NHS).
4. Giữ an toàn: ở nhà, mẹ có thể sang phòng khác một lúc, sau khi chắc chắn con không tự làm đau mình (NHS).
5. Ôm giữ con: một số cha mẹ ôm chặt con tới khi cơn qua đi. NHS cho biết cách này hợp khi con buồn nhiều hơn là giận, và khi mẹ đủ bình tĩnh để nói nhẹ nhàng.

AAP nhấn mạnh sự nhất quán ngày qua ngày là chìa khóa giúp con ăn vạ ít và nhẹ hơn. Thỉnh thoảng nhượng bộ một chút để chính mình bình tĩnh lại cũng không sao.

Có lúc cha mẹ không thể chờ. Nếu con sắp chạy ra đường hay gặp nguy hiểm, AAP khuyên giữ chặt con ngay và nói rõ điều đó không được phép.

Khi con đánh, cắn, ném đồ

Trẻ nhỏ thỉnh thoảng cắn, đánh hay đẩy bạn. NHS cho biết điều này không có nghĩa con lớn lên sẽ hung hăng. Tuy vậy, AAP khuyên không làm ngơ trước hành vi đánh, đá, cắn, ném đồ.

• Dừng ngay: tách con ra khỏi tình huống và nói rõ hành vi đó không được chấp nhận (AAP).
• Không đánh, cắn lại: làm vậy con sẽ nghĩ đánh, cắn là bình thường. Hãy nói rõ hành động đó làm người khác đau (NHS).
• Gọi tên cảm xúc: “Mẹ biết con đang giận vì…”. NHS cho biết câu nói này giúp con dần tự gọi tên cảm xúc của mình.
• Cho con cách xả giận khác: đưa con ra chỗ rộng như công viên để chạy nhảy, hò hét (NHS).
• Đặt giới hạn thay vì phạt: AAP cho biết trẻ dưới 3 tuổi thường chưa hiểu khái niệm hình phạt. Giới hạn rõ ràng, bình tĩnh, nhất quán có tác dụng hơn.

Khi nào cần hỏi bác sĩ?

NHS khuyên nói chuyện với bác sĩ nếu cha mẹ thật sự lo lắng về hành vi của con. AAP khuyên đưa con đi khám nếu con hung hăng bất thường kéo dài hơn vài tuần, cha mẹ không tự xoay xở được.

AAP cũng lưu ý một số dấu hiệu có thể liên quan trầm cảm ở trẻ 2 tuổi. Đó là khi con quá thụ động, thu mình, lúc nào cũng buồn, hoặc luôn đòi hỏi mà không thấy thỏa mãn. Thấy con như vậy, mẹ nên đưa con đi khám.