Thực phẩm dễ gây dị ứng khi ăn dặm: cho bé thử thế nào cho an toàn?

Trứng, đậu phộng, sữa bò, lúa mì, cá hay tôm cua là những thực phẩm dễ gây dị ứng. Bé có thể thử các món này từ khoảng 6 tháng tuổi. Mẹ cho thử từng món một, bắt đầu bằng lượng nhỏ và quan sát bé.

Nếu bé không có phản ứng, mẹ nên cho bé ăn món đó đều đặn. Chờ lâu mới cho ăn không giúp phòng dị ứng. Đây là điểm chung của NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) và Viện Dinh dưỡng.

Những thực phẩm nào dễ gây dị ứng?

NHS liệt kê các nhóm thực phẩm có thể gây phản ứng dị ứng ở trẻ nhỏ:

• Trứng (cần nấu chín kỹ).
• Đậu phộng và các loại hạt.
• Sữa bò và chế phẩm từ sữa.
• Thực phẩm có gluten như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen.
• Đậu nành; các loại đậu đỗ; các loại hạt, nhất là vừng (mè).
• Cá, tôm, cua và động vật có vỏ.
• Cần tây, mù tạt và chất bảo quản sulphur dioxide.

Theo hướng dẫn ăn dặm của Nhật Bản, trứng, sữa bò và lúa mì là nguyên nhân dị ứng thường gặp ở trẻ nhỏ. Phần lớn các trường hợp này khỏi trước khi trẻ vào tiểu học.

Vì sao không nên chờ lâu mới cho bé thử?

Trước đây, nhiều người nghĩ tránh đậu phộng trong những năm đầu sẽ giúp phòng dị ứng. AAP cho biết các nghiên cứu mới không thấy lợi ích nào của việc trì hoãn.

Năm 2015, một nghiên cứu lớn cho thấy trẻ nguy cơ cao được ăn đậu phộng sớm và đều đặn thì ít bị dị ứng đậu phộng hơn. Nghiên cứu theo dõi sau đó cho thấy tác dụng bảo vệ còn kéo dài, theo AAP.

NHS cũng lưu ý: chờ quá 6 đến 12 tháng tuổi mới cho bé ăn đậu phộng và trứng có thể làm tăng nguy cơ dị ứng. Hướng dẫn của Nhật Bản cũng ghi không có bằng chứng rằng trì hoãn giúp phòng dị ứng.

Cách cho bé thử từng món

1. Bắt đầu bằng món ít gây dị ứng: AAP gợi ý bé ăn quen vài món đầu như cháo, chuối nghiền trước. Sau đó mẹ mới thêm các món dễ gây dị ứng.
2. Mỗi lần một món mới: không thử nhiều món lạ trong cùng một bữa, để biết món nào gây phản ứng (NHS, Viện Dinh dưỡng).
3. Lượng nhỏ, tăng dần: Viện Dinh dưỡng gợi ý bắt đầu với 1–2 thìa cà phê. Bé không có biểu hiện gì thì tăng dần lượng ăn.
4. Thử vào ban ngày: cho bé thử món mới vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Người lớn ngồi cạnh, quan sát bé ít nhất 2 giờ sau ăn (Viện Dinh dưỡng).
5. Chờ vài ngày rồi mới thêm món khác: Viện Dinh dưỡng gợi ý chờ 2–3 ngày. CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) gợi ý 3–5 ngày.

Chế biến đúng dạng cho bé

• Trứng: luộc hoặc nấu chín kỹ, nghiền nhỏ trộn vào cháo.
• Đậu phộng: AAP gợi ý pha loãng một ít bơ đậu phộng vào cháo, bột, trái cây nghiền hoặc sữa chua. Không cho trẻ nhỏ ăn hạt đậu phộng nguyên hạt vì dễ hóc.
• Sữa bò: chưa dùng làm đồ uống chính trước 12 tháng. Bé có thể thử sữa chua nguyên kem không đường (AAP).
• Cá, tôm: nấu chín, lọc kỹ xương, băm nhỏ.

Khi bé đã ăn được mà không phản ứng, NHS khuyên đưa món đó vào bữa ăn thường ngày. AAP lấy ví dụ một khẩu phần đều đặn: khoảng 2 thìa cà phê bơ đậu phộng, hoặc khoảng 1/3 quả trứng nấu chín.

Bé có nguy cơ cao cần lưu ý gì?

AAP xếp vào nhóm nguy cơ cao dị ứng đậu phộng những bé bị chàm (viêm da cơ địa) nặng, kéo dài. Nhóm này còn gồm bé đã từng dị ứng một món ăn, nhất là trứng. AAP, CDC và NHS đều khuyên mẹ hỏi bác sĩ trước khi cho các bé này thử.

Viện Dinh dưỡng cho biết bé nguy cơ rất cao có thể cần làm test da hoặc xét nghiệm trước. Lần ăn thử đầu tiên khi đó nên làm tại cơ sở y tế có phương tiện cấp cứu.

NHS khuyên mẹ không tự ý bỏ hẳn một nhóm thực phẩm lớn như sữa khi chưa hỏi bác sĩ.

Nhận biết phản ứng dị ứng và cách xử trí

Theo NHS, phản ứng dị ứng thường xuất hiện nhanh, trong vài phút, nhưng có thể sau tới 2 giờ. Với dị ứng đạm sữa bò, triệu chứng có thể xuất hiện muộn tới 3 ngày.

Các dấu hiệu nhẹ hơn gồm:

• Sưng môi hoặc mặt.
• Mắt đỏ, ngứa, chảy nước.
• Nổi mẩn đỏ, ngứa.
• Buồn nôn hoặc nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.

Khi bé có biểu hiện nhẹ mà vẫn tỉnh táo, thở bình thường, Viện Dinh dưỡng khuyên mẹ ngừng cho ăn món đó. Mẹ ghi lại tên món, lượng đã ăn, thời điểm xuất hiện triệu chứng rồi đưa bé đi khám.

Không tự cho bé ăn lại món nghi gây phản ứng nặng khi chưa được bác sĩ khám và hướng dẫn.