Trẻ trớ sữa, trào ngược: khi nào bình thường, khi nào cần đưa bé đi khám?

Trớ sữa là khi bé ợ ra một ít sữa trong hoặc ngay sau cữ bú. Tình trạng này rất hay gặp và thường tự khỏi. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) cho biết trào ngược thường bắt đầu trước 8 tuần tuổi và hết vào khoảng 1 tuổi.

Nếu bé vẫn vui vẻ, khỏe mạnh và tăng cân tốt, bé thường không cần đi khám vì trớ (NHS). Mẹ chỉ cần biết những dấu hiệu khác thường để đưa bé đi khám kịp thời.

Vì sao bé hay trớ sữa

Ở cuối thực quản, tức ống dẫn thức ăn xuống dạ dày, có một vòng cơ. Ở bé nhỏ, vòng cơ này còn yếu nên sữa dễ trào ngược lên. Khi bé lớn, vòng cơ khỏe dần và bé đỡ trớ (NHS).

Dạ dày bé còn nhỏ, lại hay nuốt hơi khi bú. Bé bú nhiều hơn sức chứa, hoặc bị xốc, ngồi bật dậy ngay sau bú cũng dễ trớ (AAP).

AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) cho biết trào ngược thường bắt đầu khi bé 2 đến 3 tuần tuổi, nhiều nhất lúc 4 đến 5 tháng. Phần lớn bé đủ tháng hết trớ vào khoảng 9 đến 12 tháng. Bé biết giữ đầu, biết ngồi và bắt đầu ăn dặm cũng giúp bé đỡ trớ.

Trớ sinh lý và bệnh trào ngược khác nhau thế nào

Phần lớn bé trớ nhưng vẫn vui vẻ, bú tốt, tăng cân đều. AAP gọi đây là những bé “trớ mà vẫn vui”. Trớ sữa gần như không làm bé sặc, ho, khó chịu hay gặp nguy hiểm, kể cả khi bé đang ngủ (AAP).

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là khi trào ngược gây biến chứng, hoặc kéo dài quá tuổi nhũ nhi. Dấu hiệu gợi ý gồm (AAP, NHS):

• Bỏ bú, khóc hoặc ưỡn người khi bú.
• Trớ ngày càng nhiều hoặc ngày càng mạnh.
• Ho, khò khè.
• Chậm tăng cân, ít tã ướt và ít đi ngoài hơn.
• Quấy khóc không dỗ được.

Một số bé có dấu hiệu trào ngược mà không trớ ra ngoài. NHS gọi đây là trào ngược thầm lặng. Nếu bé hay ho, nấc khi bú, bú không yên và hay khóc, mẹ nên hỏi bác sĩ.

Cách giúp bé bớt trớ

• Giữ bé thẳng người trong khi bú và một lúc sau bú (NHS). AAP gợi ý khoảng 20 đến 30 phút.
• Vỗ ợ hơi thường xuyên. Bé bú bình: vỗ sau mỗi 60 đến 90 ml. Bé bú mẹ: vỗ khi đổi bên (AAP).
• Không cho bú quá no. Cho bé bú lượng ít hơn nhưng nhiều lần hơn (AAP).
• Hạn chế chơi đùa mạnh khoảng 20 đến 30 phút sau cữ bú (AAP).
• Cho bé bú khi bé còn bình tĩnh, trước lúc đói lả, để bé ít nuốt hơi (AAP).
• Nhờ nhân viên y tế xem tư thế bú mẹ hoặc cách cho bú bình (NHS).

AAP cho biết thay đổi cách cho bú và tư thế là bước đầu tiên khi bé trớ nhiều, kể cả với bé bị bệnh trào ngược. Phần lớn trường hợp trớ sẽ tự đỡ khi bé lớn (NHS).

Vỗ ợ hơi thế nào

AAP gợi ý 3 tư thế: bế bé thẳng, đầu tựa vai mẹ; cho bé ngồi trên đùi, một tay đỡ ngực và đầu; hoặc đặt bé nằm sấp trên đùi, đầu cao hơn ngực. Sau đó mẹ vỗ hoặc xoa nhẹ lưng bé. Nếu vài phút bé không ợ, mẹ cứ cho bú tiếp, vì không phải lần nào bé cũng ợ.

Thuốc và sữa làm đặc

Không tự cho bé uống thuốc chống trào ngược. Không tự cho bột ngũ cốc vào bình sữa, trừ khi bác sĩ khuyên (AAP).

Với bé bú sữa công thức, khi bác sĩ đã loại trừ dị ứng đạm sữa bò, bé có thể được chỉ định bột làm đặc hoặc sữa làm đặc sẵn. Nếu cách này không hiệu quả, hoặc bé bú mẹ, bác sĩ có thể kê thuốc. Phẫu thuật rất hiếm khi cần (NHS).

AAP cho biết khoảng 5% em bé không dung nạp đạm sữa bò hoặc đạm đậu nành. Khi nghi ngờ, bác sĩ có thể cho bé thử loại sữa phù hợp trong 1 đến 2 tuần. Mẹ đang cho bú thì hỏi bác sĩ trước khi bớt sữa bò, đậu nành trong bữa ăn.

Theo dõi bé ở nhà và khi nào cần đi khám

Mẹ có thể ghi lại vài điều để kể với bác sĩ: bé trớ bao nhiêu lần mỗi ngày, trớ lúc nào, màu chất trớ, bé có khó chịu khi bú không, số tã ướt và cân nặng của bé. Những thông tin này giúp bác sĩ phân biệt trớ sinh lý với bệnh trào ngược.

NHS khuyên đưa bé đi khám nếu:

• Bé trớ không đỡ dù đã làm theo các cách trên.
• Bé bắt đầu trớ sau 6 tháng tuổi.
• Bé vẫn trớ nhiều sau 1 tuổi.
• Bé không tăng cân hoặc sụt cân.

AAP lưu ý bé nôn mạnh sau mọi cữ bú có thể do hẹp môn vị, một bệnh làm hẹp lối ra của dạ dày, hoặc vấn đề khác. Trường hợp này luôn cần gặp bác sĩ.