Cân nặng ảnh hưởng thế nào đến khả năng thụ thai và thai kỳ của mẹ?

Cân nặng quá thấp hoặc quá cao đều có thể làm giảm khả năng có thai. Khi đã mang thai, nó cũng làm tăng một số nguy cơ cho mẹ và bé.

Tin vui là mẹ không cần đạt cân nặng hoàn hảo mới có thể có thai. Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cho biết chỉ cần giảm một ít cân cũng có thể cải thiện sức khỏe chung. Điều này mở đường cho một thai kỳ khỏe mạnh hơn.

Làm sao biết cân nặng của mẹ có hợp lý?

Bác sĩ thường dùng chỉ số khối cơ thể (BMI). BMI bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m).

Ví dụ, mẹ nặng 55 kg, cao 1,58 m thì BMI bằng 55 chia cho (1,58 × 1,58), xấp xỉ 22.

Bộ Y tế khuyến nghị phụ nữ đạt BMI bình thường, từ 18,5 đến 24, trước khi có thai. Khi tư vấn tăng cân trong thai kỳ, hướng dẫn của Bộ Y tế dùng ngưỡng riêng cho người châu Á:

• Thiếu cân: BMI dưới 18,5.
• Bình thường: 18,5 đến 22,9.
• Thừa cân: 23 đến 24,9.
• Béo phì: trên 25.

Các ngưỡng này thấp hơn ngưỡng quốc tế mà ACOG dùng, là thừa cân từ 25 và béo phì từ 30. Mẹ nên hỏi bác sĩ xem mình thuộc nhóm nào.

Cân nặng trước khi có thai quyết định mức tăng cân sau này

BMI trước khi mang thai còn được dùng để tính mẹ nên tăng bao nhiêu cân trong thai kỳ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế:

• Mẹ thiếu cân nên tăng 12,5–18 kg.
• Mẹ có cân nặng bình thường nên tăng 11,5–16 kg.
• Mẹ thừa cân nên tăng 7–11,5 kg.
• Mẹ béo phì nên tăng 5–9 kg.

Vì vậy, mẹ nên ghi lại cân nặng trước khi có thai. Con số này sẽ giúp bác sĩ theo dõi thai kỳ chính xác hơn.

Thừa cân ảnh hưởng thế nào?

Khó có thai hơn

Theo NHS (Anh), thừa cân hoặc béo phì với BMI từ 30 trở lên làm giảm khả năng sinh sản. ACOG cũng cho biết phụ nữ thừa cân có thể khó có thai hơn.

NHS xếp cân nặng chung nhóm với tuổi, hút thuốc, rượu bia và căng thẳng. Đây là những yếu tố ảnh hưởng tới khả năng sinh sản. Vì vậy, song song với kiểm soát cân nặng, mẹ nên bỏ thuốc lá và rượu bia.

Nhiều nguy cơ hơn khi mang thai

Theo ACOG, thừa cân khi mang thai liên quan đến:

• Tăng huyết áp và tiền sản giật, tức tăng huyết áp kèm dấu hiệu tổn thương cơ quan.
• Đái tháo đường thai kỳ.
• Sinh non.
• Thai to, nặng trên 4.000 g, dễ gây chấn thương khi sinh và tăng khả năng sinh mổ.
• Dị tật bẩm sinh, nhất là dị tật ống thần kinh.

Thiếu cân cũng cần lưu ý

Nhiều người nghĩ gầy thì dễ mang thai. Thực tế, ACOG cho biết phụ nữ thiếu cân hoặc tập luyện quá sức có thể khó có thai hơn.

Khi đã mang thai, thiếu cân làm tăng nguy cơ sinh non và con nhẹ cân, tức dưới 2.500 g. Trẻ nhẹ cân dễ gặp vấn đề khi sinh và sau sinh.

Hướng dẫn của Bộ Y tế coi dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhất cho sức khỏe mẹ và sự phát triển của thai. Phụ nữ thiếu dinh dưỡng có nguy cơ sinh con nhẹ cân, và không an toàn khi mang thai, khi sinh.

Cách đưa cân nặng về mức hợp lý

Nếu cần giảm cân

Theo ACOG, cách giảm cân hiệu quả là thay đổi chế độ ăn và vận động nhiều hơn. Bước đầu là bớt lượng năng lượng nạp vào mỗi ngày. Mẹ có thể bắt đầu từ những việc nhỏ:

• Bỏ nước ngọt và đồ uống nhiều đường.
• Chú ý khẩu phần, ăn vừa đủ no.
• Vận động mức vừa phải 150 phút mỗi tuần, ví dụ 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần.
• Tập thêm bài tăng sức mạnh cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần.

Nếu cần tăng cân

Mẹ cần ăn vào nhiều năng lượng hơn mức cơ thể tiêu hao mỗi ngày. ACOG gợi ý thêm bữa phụ lành mạnh như các loại hạt, sữa chua, sinh tố trái cây.

Đừng tập luyện quá sức. Nếu kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh, mẹ nên đi khám.

Bố cũng cần quan tâm cân nặng

Khả năng có con phụ thuộc vào cả hai vợ chồng. NHS khuyên nam giới thừa cân nên giảm cân khi muốn cải thiện chất lượng tinh trùng.

Bố có thể cùng vợ thay đổi bữa ăn, bỏ thuốc lá, uống ít rượu bia và vận động đều đặn. Những thói quen này tốt cho cả hai người.

Bộ Y tế khuyên cả vợ và chồng kiểm tra sức khỏe sinh sản từ 3 đến 5 tháng trước khi mang thai. Đây là dịp để bác sĩ đánh giá cân nặng và tư vấn cho cả hai.