Tiểu đường thai kỳ nên ăn gì? Cách chia bữa giúp mẹ ổn định đường huyết

Tiểu đường thai kỳ (đái tháo đường thai kỳ) là khi lượng đường trong máu tăng cao lần đầu trong lúc mang thai. Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), với nhiều mẹ, ăn uống lành mạnh và vận động đều đặn là đủ để giữ đường huyết ổn định. Một số mẹ cần thêm thuốc dù đã thay đổi chế độ ăn.

Nguyên tắc chính là ăn đều đặn, chia nhỏ bữa, chọn tinh bột hấp thu chậm và ăn nhiều rau. Bài này tập trung vào cách ăn hằng ngày. Lượng ăn cụ thể của từng mẹ cần bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng tính riêng.

Mục tiêu của chế độ ăn khi bị tiểu đường thai kỳ

Theo Viện Dinh dưỡng, bữa ăn của mẹ cần đạt mấy mục tiêu cùng lúc:

• Không làm đường huyết tăng cao sau ăn.
• Không để hạ đường huyết khi xa bữa ăn.
• Giúp mẹ tăng cân hợp lý.
• Đủ chất cho thai phát triển khỏe mạnh.

ACOG lưu ý mẹ tăng cân quá nhiều hoặc quá nhanh sẽ khó kiểm soát đường huyết hơn. Hướng dẫn chăm sóc trước sinh của Bộ Y tế cũng khuyên mẹ bị tiểu đường thai kỳ ăn theo khuyến nghị của thầy thuốc.

Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyên mẹ được giới thiệu gặp chuyên gia dinh dưỡng để lên thực đơn. Nếu nơi khám thai có phòng tư vấn dinh dưỡng, mẹ nên tranh thủ đến.

Chia bữa thế nào trong ngày?

Viện Dinh dưỡng và ACOG cùng khuyên mẹ ăn 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ mỗi ngày. Chia nhỏ bữa giúp đường huyết không tăng vọt sau ăn và không tụt quá thấp khi xa bữa. NHS cũng nhắc mẹ ăn đều đặn, không bỏ bữa.

Một số lưu ý về bữa phụ theo Viện Dinh dưỡng:

• Bữa phụ chỉ nên chiếm khoảng 10–15% tổng năng lượng trong ngày.
• Có bữa phụ thì giảm bớt lượng ăn ở bữa chính, để tổng cả ngày không vượt nhu cầu.
• Ăn bữa phụ vào giữa buổi sáng, giữa buổi chiều và trước khi đi ngủ.
• Bữa nhẹ buổi tối giúp phòng hạ đường huyết ban đêm và tránh tăng thể ceton trong máu (chất sinh ra khi cơ thể phải đốt mỡ vì thiếu đường).

Một ngày ăn tham khảo

• Sáng: bánh mì nguyên cám, trứng, vài lát dưa chuột.
• Giữa sáng: một hộp sữa chua không đường và vài hạt lạc hoặc óc chó.
• Trưa: rau luộc hoặc canh rau ăn trước, sau đó cơm gạo lứt với cá hoặc thịt nạc.
• Giữa chiều: 100–150 g bưởi, cam hoặc thanh long.
• Tối: tương tự bữa trưa, đổi món đạm như đậu phụ, tôm, thịt gà.
• Trước khi ngủ: một ly sữa không đường nhỏ.

Chọn thực phẩm thế nào cho đúng?

Tinh bột: chọn loại hấp thu chậm

Chỉ số đường huyết (GI) cho biết món ăn làm đường máu tăng nhanh hay chậm. NHS khuyên mẹ chọn tinh bột có GI thấp, giải phóng đường từ từ. Ví dụ: gạo lứt, bánh mì nguyên hạt, mì ống nguyên cám, ngũ cốc cám, yến mạch, các loại đậu, đậu lăng.

Viện Dinh dưỡng khuyên không ăn riêng lẻ thực phẩm có GI cao. Thay vào đó, mẹ ăn kèm thực phẩm GI thấp, chất đạm hoặc chất béo. Ví dụ: một chiếc bánh quy ăn cùng một hộp sữa chua không đường và vài hạt lạc, hạt bí.

Rau: ăn trước, ăn đủ

Mỗi bữa chính nên có khoảng 200 g rau, và mẹ nên ăn một nửa số rau đó trước khi ăn cơm. NHS khuyên ăn ít nhất 5 phần rau và trái cây mỗi ngày.

Trái cây: chọn loại, chọn lượng

Theo Viện Dinh dưỡng, trái cây ít ngọt, mọng nước như bưởi, quýt, cam, thanh long, dưa hấu có thể ăn khoảng 100–150 g mỗi lần. Trái cây ngọt như chuối, táo, xoài, đu đủ, mít, vải, nhãn chỉ nên ăn khoảng 50–100 g mỗi lần.

Mẹ nên ăn trái cây 1–2 lần mỗi ngày, không ăn ngay sau bữa chính. Ăn nguyên múi, nguyên miếng tốt hơn vắt nước, xay sinh tố, dầm hay sấy khô.

Chất đạm và sữa

NHS khuyên mẹ chọn nguồn đạm nạc như cá. Mẹ vẫn cần tránh các thực phẩm không an toàn khi mang thai như cá nhiều thủy ngân, đồ sống tái.

Viện Dinh dưỡng gợi ý dùng sữa và chế phẩm sữa không đường: 3 đơn vị mỗi ngày ở 3 tháng đầu, 5 đơn vị ở 3 tháng giữa, 6 đơn vị ở 3 tháng cuối. Một đơn vị tương đương 100 ml sữa, một hộp sữa chua hoặc một miếng phô mai.

Đồ uống và đồ ngọt

Viện Dinh dưỡng khuyên mẹ uống khoảng 1,5–2,5 lít nước mỗi ngày: nước lọc, nước khoáng, nước dừa. Mẹ nên hạn chế nước ngọt đóng chai, nước mía và nước ép trái cây.

NHS cho biết mẹ không cần bỏ hẳn đường, nhưng nên thay bánh ngọt, bánh quy bằng trái cây, các loại hạt. Nước ép và sinh tố có thể chứa nhiều đường, kể cả loại ghi "không thêm đường". Vì vậy, mẹ nên đọc nhãn dinh dưỡng hoặc hỏi nhân viên y tế.

Vận động sau bữa ăn

Vận động giúp giữ đường huyết trong giới hạn bình thường. ACOG khuyên mẹ tập 30 phút mỗi ngày ở mức vừa phải, ít nhất 5 ngày mỗi tuần, tức tối thiểu 150 phút mỗi tuần. Đi bộ thêm 10–15 phút sau mỗi bữa ăn giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn.

Viện Dinh dưỡng gợi ý đi bộ nhanh, bơi, đạp xe tại chỗ, yoga cho bà bầu. Mẹ có nhau tiền đạo sau tuần 28, dọa sinh non, tiền sản giật hay thai chậm tăng trưởng không nên tập mức vừa trở lên. Mẹ hãy hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu.

Theo dõi đường huyết và dùng thuốc

Mẹ sẽ được hướng dẫn tự đo đường huyết bằng máy đo cá nhân và ghi lại kết quả. ACOG khuyên mẹ mang sổ ghi đường huyết theo mỗi lần khám để bác sĩ điều chỉnh kế hoạch điều trị.

Theo NHS, nếu đường huyết chưa ổn sau 1–2 tuần thay đổi ăn uống và vận động, bác sĩ có thể kê thuốc. ACOG cho biết insulin là thuốc được khuyến nghị khi mang thai vì không đi qua nhau thai. Mẹ dùng thuốc đúng chỉ định và không tự ngừng.

ACOG cũng khuyên mẹ theo dõi cử động thai mỗi ngày và báo bác sĩ khi thấy khác thường. Mẹ có thể dùng công cụ đếm cử động thai từ tuần 28. Sau sinh 4–12 tuần, mẹ nên xét nghiệm đường huyết lại.

Mẹ có thể hỏi thêm về thực đơn của mình tại mục Hỏi đáp.