Tiền sản giật: dấu hiệu nhận biết sớm và cách phòng ngừa cho mẹ bầu

Tiền sản giật là một rối loạn tăng huyết áp nghiêm trọng của thai kỳ, có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể mẹ. Bệnh thường xuất hiện sau tuần 20, hay gặp ở 3 tháng cuối, và cũng có thể xảy ra trong những tuần sau sinh.

Dấu hiệu sớm thường là huyết áp cao và có đạm trong nước tiểu, mẹ khó tự nhận ra. Vì vậy, khám thai đúng hẹn để đo huyết áp, thử nước tiểu là cách quan trọng để phát hiện sớm. Mẹ có nguy cơ cao có thể được bác sĩ chỉ định thuốc để phòng bệnh.

Tiền sản giật là gì?

Huyết áp là áp lực của dòng máu lên thành mạch. Kết quả đo gồm hai số, ví dụ 110/80 mmHg. Số trên đo lúc tim co bóp, số dưới đo lúc tim nghỉ giữa hai nhịp.

Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), tăng huyết áp thai kỳ là tình trạng huyết áp cao xuất hiện lần đầu sau tuần 20. Khi đó, số trên từ 140 mmHg trở lên hoặc số dưới từ 90 mmHg trở lên.

Tiền sản giật là tình trạng nặng hơn, có thể ảnh hưởng đến mọi cơ quan, kể cả thận, gan và máu.

Khi bệnh khởi phát trước tuần 34, bác sĩ gọi là tiền sản giật khởi phát sớm. Bệnh cũng có thể xuất hiện lần đầu sau khi sinh.

Dấu hiệu nhận biết tiền sản giật

Tiền sản giật có thể diễn tiến âm thầm. Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết dấu hiệu sớm thường là huyết áp cao và có đạm trong nước tiểu. Mẹ thường không tự nhận ra, nên nhân viên y tế sẽ kiểm tra ở các lần khám thai.

Khi bệnh tiến triển, mẹ có thể gặp các triệu chứng sau, theo tổng hợp từ ACOG và NHS:

• Đau đầu dữ dội, kéo dài, không đỡ khi dùng thuốc giảm đau thông thường.
• Rối loạn thị giác: nhìn mờ, thấy đốm hoặc thấy chớp sáng.
• Đau vùng bụng trên, đau ngay dưới xương sườn, hoặc đau vai.
• Phù đột ngột ở mặt, bàn tay hoặc bàn chân.
• Buồn nôn, nôn ở nửa sau thai kỳ.
• Ợ nóng không đỡ khi dùng thuốc trị ợ nóng.
• Tăng cân đột ngột, khó thở, hoặc cảm thấy rất không khỏe.

Mẹ cần chú ý nhất là những thay đổi xuất hiện đột ngột. Ví dụ, mặt và tay bỗng sưng phù, hay cơn đau đầu khác hẳn mọi khi.

Ai dễ bị tiền sản giật?

Hiện chưa rõ vì sao một số mẹ bị tiền sản giật. ACOG chia các yếu tố nguy cơ thành hai nhóm.

Nhóm nguy cơ cao

• Từng bị tiền sản giật ở lần mang thai trước.
• Mang đa thai, ví dụ song thai, tam thai.
• Tăng huyết áp mạn tính, tức có từ trước khi mang thai hoặc trước tuần 20.
• Bệnh thận hoặc đái tháo đường.
• Bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống.

Nhóm nguy cơ trung bình

• Mang thai lần đầu.
• Lần mang thai này cách lần trước hơn 10 năm.
• Chỉ số khối cơ thể (BMI) trên 30.
• Mẹ ruột hoặc chị em gái từng bị tiền sản giật.
• Mẹ từ 35 tuổi trở lên.
• Từng có biến chứng ở thai kỳ trước, ví dụ sinh con nhẹ cân.
• Mang thai nhờ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Mẹ có nhiều yếu tố nguy cơ trung bình cùng lúc cũng được xếp vào nhóm nguy cơ cao. Mẹ hãy kể đầy đủ tiền sử cho bác sĩ ngay từ lần khám thai đầu tiên.

Tiền sản giật nguy hiểm thế nào?

Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, tiền sản giật có thể gây co giật (gọi là sản giật) và đột quỵ. Bệnh còn có thể dẫn đến hội chứng HELLP, tình trạng làm vỡ hồng cầu, tăng men gan và giảm tiểu cầu. ACOG xếp hội chứng HELLP vào nhóm cấp cứu y khoa.

Với bé, NHS cho biết tiền sản giật có thể làm bé chậm lớn hoặc sinh non. Biến chứng nặng có thể dẫn đến thai chết lưu. Tuy vậy, NHS cũng nhấn mạnh phần lớn trường hợp không nặng.

Về lâu dài, ACOG cho biết mẹ từng bị tiền sản giật có nguy cơ cao hơn mắc bệnh thận, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tăng huyết áp. Bệnh cũng dễ quay lại ở lần mang thai sau.

Theo dõi và điều trị

NHS cho biết điều trị giúp kiểm soát triệu chứng, và triệu chứng thường cải thiện sau khi sinh. Mẹ có thể được hẹn khám dày hơn, siêu âm theo dõi sự phát triển của bé và dùng thuốc hạ huyết áp theo chỉ định của bác sĩ.

Một số mẹ được theo dõi tại nhà, tự đo huyết áp và đếm cử động thai mỗi ngày. Mẹ có thể dùng công cụ đếm cử động thai để ghi lại.

Trường hợp nặng cần nằm viện. Theo ACOG, với tiền sản giật không có dấu hiệu nặng, bác sĩ thường bàn về việc sinh khi thai được 37 tuần. Nếu có dấu hiệu nặng và thai đã từ 34 tuần, bác sĩ có thể cho sinh khi tình trạng mẹ đã ổn định.

Cách phòng ngừa tiền sản giật

• Khám thai đúng lịch: NHS cho biết huyết áp và nước tiểu được kiểm tra từ lần khám đầu và ở hầu hết các lần khám sau đó.
• Aspirin liều thấp nếu bác sĩ chỉ định: theo ACOG, thuốc có thể giảm nguy cơ ở một số mẹ. Đó là mẹ thuộc nhóm nguy cơ cao, hoặc có từ hai yếu tố nguy cơ trung bình. Theo NHS, thuốc thường được dùng mỗi ngày từ tuần 12 đến khi sinh.
• Canxi: NHS cho biết bác sĩ có thể kê thêm canxi nếu chế độ ăn của mẹ không cung cấp đủ.
• Ăn uống lành mạnh và vận động đều đặn: NHS cho biết điều này cũng góp phần giảm nguy cơ.