Thiếu máu khi mang thai: nguyên nhân, dấu hiệu và cách cải thiện

Thiếu máu khi mang thai là tình trạng máu có quá ít hồng cầu hoặc huyết sắc tố (hemoglobin), chất giúp chở oxy đi khắp cơ thể. Nguyên nhân thường gặp nhất là thiếu sắt, vì nhu cầu sắt tăng mạnh khi mang thai.

Thiếu máu do thiếu sắt có thể cải thiện bằng cách ăn đủ thực phẩm giàu sắt và bổ sung sắt theo chỉ định của bác sĩ. Mẹ nên xét nghiệm máu theo lịch khám thai để phát hiện sớm, thay vì tự đoán qua triệu chứng.

Vì sao mẹ bầu dễ bị thiếu máu?

Khi mang thai, cơ thể mẹ phải tạo thêm máu cho cả mẹ và bé. Sắt là nguyên liệu để làm ra lượng máu này.

Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), phụ nữ không mang thai cần 18 mg sắt mỗi ngày. Khi mang thai, nhu cầu tăng lên 27 mg mỗi ngày.

ACOG cho biết hai nguyên nhân thường gặp nhất gây thiếu máu khi mang thai và sau sinh là thiếu sắt và mất máu cấp. Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết thiếu máu do thiếu sắt khi mang thai thường là do chế độ ăn không đủ sắt.

Thiếu máu còn có thể liên quan đến bệnh di truyền về máu như thalassemia, còn gọi là tan máu bẩm sinh. Phần này được nói rõ hơn ở bên dưới.

Dấu hiệu thiếu máu mẹ cần để ý

Theo NHS, các dấu hiệu thường gặp của thiếu máu do thiếu sắt gồm:

• Mệt mỏi, thiếu năng lượng.
• Hụt hơi.
• Tim đập nhanh, cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực.
• Da xanh xao.
• Đau đầu.

Một số dấu hiệu ít gặp hơn là ù tai, đau lưỡi, rụng tóc, hoặc thèm ăn những thứ không phải thức ăn.

Mệt mỏi vốn là chuyện thường gặp khi mang thai, nên mẹ không nên tự kết luận. Chỉ xét nghiệm máu mới cho biết chính xác mẹ có thiếu máu hay không.

Thiếu máu ảnh hưởng thế nào đến mẹ và bé?

ACOG cho biết nếu không duy trì đủ lượng sắt cần thiết, mẹ và bé có thể gặp những hậu quả không tốt. NHS cũng lưu ý thiếu máu không được điều trị có thể làm tăng nguy cơ biến chứng trước và sau sinh.

Vì vậy, phát hiện sớm qua xét nghiệm và điều trị đúng cách là điều quan trọng. Mẹ đừng bỏ qua các lần xét nghiệm máu trong lịch khám thai.

Xét nghiệm phát hiện thiếu máu khi mang thai

ACOG khuyên mẹ bầu được xét nghiệm máu trong thai kỳ để kiểm tra thiếu máu. Xét nghiệm thường dùng là công thức máu toàn phần, lấy máu ở tay và không cần chuẩn bị gì đặc biệt.

NHS cho biết vào khoảng tuần 28, nhân viên y tế sẽ lấy máu để kiểm tra lại sức khỏe, lượng sắt và nhóm máu của mẹ.

Lưu ý về bệnh thalassemia

Thalassemia là bệnh di truyền ảnh hưởng đến khả năng chở oxy của máu. Người bệnh nhận hai gen thay đổi, mỗi gen từ bố hoặc mẹ. Người chỉ có một gen thay đổi được gọi là người mang gen.

NHS cho biết ai cũng có thể mang gen, nhưng khả năng cao hơn ở người gốc Nam Á, Đông Nam Á và một số khu vực khác. Xét nghiệm sàng lọc được khuyên làm trước tuần 10 của thai kỳ. Nếu mẹ mang gen, bố của bé sẽ được mời xét nghiệm.

Cách cải thiện thiếu máu khi mang thai

Ăn đủ thực phẩm giàu sắt

Theo NHS và ACOG, những thực phẩm giàu sắt gồm:

• Thịt bò và các loại thịt đỏ nạc, thịt gia cầm, cá, tôm.
• Các loại đậu, đậu lăng, đậu Hà Lan khô.
• Rau lá xanh đậm.
• Ngũ cốc ăn sáng và bánh mì có bổ sung sắt.
• Trái cây sấy khô.

ACOG khuyên ăn kèm thực phẩm giúp cơ thể hấp thu sắt tốt hơn, như cam, bưởi chùm, dâu tây, bông cải xanh và ớt chuông.

Ngược lại, NHS cho biết trà, cà phê, sữa và các sản phẩm từ sữa có thể làm giảm hấp thu sắt nếu dùng nhiều. Thực phẩm giàu axit phytic như ngũ cốc nguyên hạt cũng vậy.

Gan rất giàu sắt nhưng cũng chứa rất nhiều vitamin A. NHS khuyên mẹ bầu tránh gan và các món làm từ gan vì lượng vitamin A cao có thể gây hại cho bé.

Bổ sung sắt theo chỉ định của bác sĩ

Nếu mẹ bị thiếu máu, bác sĩ có thể kê thêm viên sắt riêng. Loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định. ACOG cũng nhắc mẹ không tự uống nhiều hơn liều vitamin tổng hợp cho bà bầu ghi trên nhãn.

Theo NHS, viên sắt có thể gây táo bón hoặc tiêu chảy, đau bụng, ợ nóng, buồn nôn và phân sẫm màu. Uống cùng hoặc ngay sau bữa ăn có thể giúp đỡ khó chịu. Uống nước cam sau khi uống viên sắt có thể giúp hấp thu tốt hơn.

NHS khuyên tiếp tục uống kể cả khi có tác dụng phụ. Nếu thấy quá khó chịu, mẹ hãy báo bác sĩ để được tư vấn. Bác sĩ có thể hẹn xét nghiệm lại để kiểm tra lượng sắt.

ACOG lưu ý vitamin dạng kẹo dẻo thường chứa ít sắt hơn viên thông thường. Nếu dùng loại này, mẹ hỏi bác sĩ xem có cần bổ sung thêm sắt không.

NHS cảnh báo uống quá liều sắt có thể gây tử vong. Mẹ hãy cất viên sắt ở nơi trẻ em không nhìn thấy và không với tới. Nếu có thắc mắc khác, mẹ có thể gửi câu hỏi tại mục Hỏi đáp.