Dạy trẻ 3–6 tuổi giữ an toàn cơ thể: nói gì và nói thế nào cho nhẹ nhàng?

Dạy con giữ an toàn cơ thể cũng giống dạy con qua đường hay không chạm vào bếp nóng. Đó là kỹ năng sống, nói một cách bình thường, nhẹ nhàng và nhắc lại nhiều lần. Mục đích là giúp con hiểu cơ thể mình, biết nói "không" và biết tìm người lớn khi cần, không phải làm con sợ hãi.

Với trẻ 3–6 tuổi, mẹ chỉ cần bắt đầu bằng vài quy tắc ngắn, dễ nhớ. Con hiểu dần qua những lần trò chuyện nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày.

Vì sao nên trò chuyện với con từ sớm?

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyên bố mẹ nói với con về các bộ phận cơ thể một cách tự nhiên. Khi bố mẹ nói thoải mái, con hiểu rằng nói về cơ thể là chuyện bình thường, lành mạnh.

AAP cũng nhấn mạnh trẻ cần biết luôn có một nguồn đáng tin để hỏi, đó là bố mẹ. Một đứa trẻ quen được lắng nghe sẽ dễ kể với bố mẹ khi có điều gì khiến con khó chịu.

Năm điều đơn giản mẹ có thể dạy con

1. Gọi đúng tên các bộ phận cơ thể. AAP khuyên dạy trẻ tên gọi đúng của mọi bộ phận, kể cả vùng kín. Mẹ dùng giọng bình thường như khi nói về tay, chân. Cách này giúp con không thấy đây là điều đáng xấu hổ hay phải giấu.
2. Biết đâu là vùng riêng tư. Theo AAP, đó là những chỗ đồ bơi che và cả miệng. Mẹ giải thích ai được nhìn, chạm vào và khi nào. Ví dụ, bố mẹ giúp con tắm, hoặc bác sĩ khám bệnh khi có bố mẹ ở bên.
3. Con có quyền nói "không". AAP khuyên dạy trẻ rằng con được nói "không" với bất kỳ ai, kể cả người lớn, nếu con không muốn bị chạm hay ôm. Bố mẹ không ép con hôn, ôm ai, kể cả họ hàng. Ngược lại, con cũng cần hỏi và được đồng ý trước khi chạm vào người khác.
4. Bất ngờ vui và bí mật không nên giữ. AAP phân biệt rõ: chuyện giữ kín một món quà sinh nhật là bất ngờ vui, có thể giữ. Còn những bí mật khiến con thấy khó chịu, sợ hay bối rối thì luôn phải kể với người lớn tin cậy.
5. Luôn có người lớn để kể. AAP khuyên bố mẹ nói rõ rằng con sẽ không bị mắng khi kể. Bố mẹ tin con và sẽ bảo vệ con. Nếu con ngại kể với bố mẹ, con có thể kể với một người lớn tin cậy khác như ông bà, cô giáo.

Nói với con lúc nào và nói thế nào?

AAP cho biết những lúc gần gũi hằng ngày là cơ hội tốt, ví dụ khi tắm cho con. Một câu chuyện trong sách, một tình huống ở công viên cũng có thể mở đầu cuộc trò chuyện.

• Ngắn gọn, nhắc lại nhiều lần: mỗi lần một ý, nói trong vài phút là đủ.
• Giọng bình thường, không dọa: tránh kể những chuyện đáng sợ. Con chỉ cần nhớ quy tắc, không cần biết chi tiết xấu.
• Hỏi để con tự nghĩ: "Nếu có ai bảo con giữ bí mật làm con thấy khó chịu, con sẽ làm gì?". Khen khi con trả lời "con sẽ kể với mẹ".
• Tôn trọng cảm xúc của con: khi con không muốn ôm ai, mẹ gợi ý con vẫy tay chào thay thế.

Khi con tò mò về cơ thể

Trẻ mẫu giáo hay tò mò về cơ thể mình và người khác. Con có thể hỏi về chuyện đi vệ sinh hay vì sao bé trai, bé gái khác nhau. Theo AAP, những hành vi này thường xuất phát từ tò mò hoặc để tự xoa dịu, không mang ý nghĩa tình dục.

AAP khuyên bố mẹ giữ bình tĩnh, không tức giận hay quát mắng. Mẹ có thể nhẹ nhàng nhắc con: "Con chạm vào cơ thể mình là bình thường, nhưng đó là việc làm ở chỗ riêng tư". Trả lời câu hỏi của con ngắn gọn, đúng sự thật, phù hợp với tuổi.

Nếu hành vi của con gây đau, có sự ép buộc, gây hấn với trẻ khác hoặc khiến mẹ băn khoăn, hãy hỏi bác sĩ nhi.

Nếu mẹ thấy điều bất thường

AAP cho biết một số dấu hiệu căng thẳng ở trẻ có thể là lời nhắc bố mẹ để ý hơn. Ví dụ con thu mình, hay gặp ác mộng, sợ hãi quá mức, nổi giận bất thường hoặc tránh mặt một người lớn nào đó. AAP cũng lưu ý nhiều trẻ không có dấu hiệu gì rõ ràng.

Khi thấy con khác lạ, mẹ hãy nhẹ nhàng hỏi xem có điều gì làm con lo. Nếu con kể chuyện khiến mẹ lo lắng:

• Giữ bình tĩnh, ôm con và cảm ơn con đã kể.
• Nói với con rằng mẹ tin con và đó không phải lỗi của con.
• Không tra hỏi dồn dập, không bắt con kể đi kể lại nhiều lần.
• Tìm hỗ trợ ngay. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoạt động 24/24 và gọi miễn phí.

Phần lớn thời gian, những cuộc trò chuyện này diễn ra nhẹ nhàng như mọi chuyện khác trong ngày. Điều con nhớ lâu nhất là cảm giác được lắng nghe và tin tưởng. Mẹ có thể gửi câu hỏi cho chuyên gia ở mục Hỏi đáp.