Vắc xin RSV cho mẹ bầu: WHO khuyến nghị gì để bảo vệ trẻ sơ sinh?

Vắc xin RSV cho mẹ bầu giúp bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi bệnh đường hô hấp nặng trong những tháng đầu đời. Mẹ tiêm 1 liều khi mang thai, cơ thể mẹ tạo kháng thể và truyền sang con qua nhau thai.

Ngày 30/5/2025, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố văn bản quan điểm về phòng bệnh do RSV ở trẻ nhỏ. WHO khuyến nghị mọi quốc gia đưa vào sử dụng biện pháp phòng RSV nặng cho trẻ nhỏ.

RSV là gì, vì sao đáng lo với trẻ nhỏ?

RSV là tên viết tắt của virus hợp bào hô hấp. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), virus này thường gây ho, cảm lạnh và phần lớn tự khỏi. Ở trẻ nhỏ, RSV có thể gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi, cần điều trị tại bệnh viện.

WHO cho biết RSV là nguyên nhân thường gặp nhất gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ nhỏ trên thế giới. Theo một phân tích năm 2019 được WHO dẫn lại:

• Khoảng 101.400 trẻ dưới 5 tuổi tử vong do RSV trong năm.
• 46% số ca tử vong này là trẻ từ 0 đến 5 tháng tuổi.
• 97% số ca tử vong xảy ra ở các nước thu nhập thấp và trung bình.
• Mỗi năm có khoảng 3,6 triệu lượt trẻ nhỏ nhập viện vì nhiễm trùng hô hấp dưới do RSV.

Vắc xin cho mẹ bảo vệ bé như thế nào?

Sau khi mẹ tiêm, kháng thể chống RSV đi qua nhau thai sang bé. NHS cho biết vắc xin giúp bảo vệ bé trong khoảng 6 tháng đầu sau sinh, giai đoạn bé dễ bị bệnh nặng nhất.

Theo WHO, đến tháng 6/2025 có một vắc xin RSV dành cho mẹ bầu được cấp phép. Vắc xin tiêm bắp 1 liều 0,5 ml.

Trong thử nghiệm chính với hơn 7.400 mẹ bầu, vắc xin có hiệu quả như sau:

• Giảm khoảng 82% nhiễm trùng hô hấp dưới nặng do RSV phải đi khám, trong 90 ngày đầu sau sinh.
• Hiệu quả này còn khoảng 70% khi tính đến 180 ngày sau sinh.
• Với nhiễm trùng hô hấp dưới do RSV nói chung, hiệu quả khoảng 58% ở 90 ngày và 49% ở 180 ngày.

Mẹ tiêm vào lúc nào?

WHO khuyến nghị tiêm 1 liều duy nhất trong 3 tháng cuối thai kỳ. Ở hầu hết nơi, mốc này được tính từ tuần thai thứ 28.

• Lý tưởng là tiêm trước ngày sinh hơn 2 tuần để bé nhận đủ kháng thể.
• Tiêm muộn hơn vẫn có thể bảo vệ một phần. WHO không đặt giới hạn tuần thai trên, trừ khi mẹ đã vào chuyển dạ thực sự.
• Vắc xin RSV có thể tiêm cùng ngày với các vắc xin khác cho mẹ bầu, ở vị trí khác nhau. Không nên lùi các mũi tiêm sớm hơn, như uốn ván, chỉ để tiêm chung.
• Ở những lần mang thai sau, mẹ có thể được tiêm lại. WHO lưu ý hiện chưa có dữ liệu về hiệu quả và an toàn của các liều này.

Mẹ có thể dùng công cụ tính ngày dự sinh để biết khi nào mình bước sang tuần 28.

Vắc xin có an toàn không?

WHO đánh giá độ an toàn của vắc xin cho mẹ là thuận lợi trong thử nghiệm và theo dõi sau cấp phép. NHS cho biết tác dụng phụ thường nhẹ, gồm đau hoặc sưng chỗ tiêm, đau đầu, đau mỏi người.

Thử nghiệm ghi nhận số ca sinh non ở nhóm mẹ tiêm vắc xin nhiều hơn nhóm không tiêm, rõ nhất tại Nam Phi. Tuy vậy, mối liên quan nhân quả chưa được chứng minh. Các nước đã đưa vắc xin vào sử dụng cũng chưa ghi nhận tình trạng này.

Vì thận trọng, WHO chỉ khuyến nghị tiêm trong 3 tháng cuối. Người từng bị dị ứng nặng với thành phần của vắc xin thì không được tiêm.

Vắc xin cho mẹ hay kháng thể cho bé?

Ngoài vắc xin cho mẹ, WHO còn khuyến nghị một cách thứ hai. Đó là tiêm cho bé một liều kháng thể đơn dòng tác dụng kéo dài. Kháng thể đơn dòng là kháng thể được sản xuất sẵn, tiêm thẳng cho bé, thường ngay sau sinh.

WHO khuyên mỗi cặp mẹ con chỉ dùng một trong hai cách. Ngoại lệ là bé có mẹ tiêm vắc xin chưa đầy 14 ngày trước sinh. Bé có nguy cơ cao bước vào mùa RSV sau 6 tháng tuổi cũng có thể được tiêm thêm kháng thể.

Ở Việt Nam, mẹ cần biết gì?

Ở Việt Nam, hướng dẫn quốc gia về chăm sóc trước sinh của Bộ Y tế (Quyết định 1139/QĐ-BYT năm 2026) nêu vắc xin phòng RSV đã được cấp phép tiêm cho phụ nữ có thai. Mẹ tiêm lúc thai 28 đến 36 tuần. Mẹ có nguy cơ sinh non hoặc đang ở vùng có dịch có thể tiêm từ tuần 24. Nên tiêm trước ngày sinh ít nhất 2 tuần.

Vắc xin RSV không có trong danh mục vắc xin bắt buộc của Chương trình tiêm chủng mở rộng theo Thông tư 52/2025/TT-BYT. Mẹ muốn tiêm nên hỏi bác sĩ sản khoa hoặc cơ sở tiêm chủng về loại vắc xin hiện có và chi phí.