Chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh: giữ sạch, khô và nhận biết dấu hiệu nhiễm trùng

Cách chăm sóc rốn được khuyến nghị hiện nay rất đơn giản: giữ rốn sạch và khô. Đây là khuyến nghị của WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) dành cho trẻ sơ sinh. Mẹ không cần bôi thêm chất gì lên cuống rốn.

Cuống rốn thường tự khô và rụng sau khoảng 5 đến 15 ngày. Việc của mẹ là giữ vệ sinh, để rốn thoáng và theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng.

Cuống rốn thay đổi thế nào sau sinh?

Sau khi bé chào đời, dây rốn được kẹp và cắt, để lại một đoạn cuống rốn ngắn. Trong 1 đến 2 tuần đầu, cuống rốn đổi màu, khô dần rồi rụng, để lại chiếc rốn.

NHS là Hệ thống Y tế Quốc gia Anh. Theo một cơ sở nhi khoa thuộc NHS, cuống rốn thường rụng trong khoảng 5 đến 15 ngày sau sinh. Nếu bé dùng kháng sinh hoặc rốn bị nhiễm trùng, thời gian này có thể lâu hơn.

Cuống rốn không có dây thần kinh. Vì vậy bé không thấy đau khi cuống rốn rụng.

AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) cho biết cuống rốn nên rụng trước khi bé được 3 tuần tuổi. Nếu quá mốc này mà cuống rốn chưa rụng, mẹ nên đưa bé đi khám.

Các bước chăm sóc rốn hằng ngày

1. Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi chạm vào bé.
2. Hạn chế chạm vào cuống rốn khi không cần thiết.
3. Chỉ làm sạch rốn khi rốn dính nước tiểu hoặc phân. Dùng nước sạch, sau đó thấm thật khô.
4. Gấp mép trên của tã xuống dưới rốn, để rốn không bị ướt và được thoáng khí.
5. Cho bé mặc quần áo rộng, tránh quần áo bó sát đè lên rốn.
6. Để nguyên kẹp rốn cho đến khi cuống rốn tự rụng. Không kéo, cắt hay giật cuống rốn.

Những điều mẹ không nên làm

• Không bôi cồn lên cuống rốn. AAP cho biết việc này không cần thiết.
• Không đắp lá, bột, nghệ, kem hay bất kỳ chất gì lên rốn theo kinh nghiệm truyền miệng.
• Không băng kín rốn hay quấn tã chặt đè lên rốn.
• Không tự xử lý khi rốn rỉ dịch hoặc có mùi lạ. Hãy cho bé đi khám.

WHO chỉ khuyến nghị dùng dung dịch sát khuẩn chlorhexidine cho rốn ở một số nơi đặc biệt. Đó là những nơi người dân thường đắp các chất có hại lên rốn của trẻ.

Với phần lớn gia đình, rốn sạch và khô là đủ. Nếu bác sĩ chỉ định thuốc bôi cho rốn, mẹ dùng đúng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tắm cho bé khi chưa rụng rốn

WHO khuyên trẻ đủ tháng, khỏe mạnh nên được tắm lần đầu sau sinh ít nhất 24 giờ. Sau đó, hướng dẫn của các cơ sở y tế có khác nhau về việc tắm khi chưa rụng rốn.

Một số nơi cho phép tắm trong chậu nước nông, số khác khuyên chỉ lau người cho bé. Mẹ hãy hỏi nữ hộ sinh hoặc bác sĩ, và luôn thấm khô rốn sau khi tắm.

Sau khi rụng rốn: điều gì là bình thường?

• Vài giọt máu trên tã: thường gặp khi cuống rốn rụng. Nếu máu chảy liên tục, mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
• U hạt rốn: là một cục thịt nhỏ màu hồng hoặc đỏ, thường ẩm, có thể rỉ ít dịch vàng nhạt. Theo AAP, u hạt thường tự lành trong khoảng một tuần, nếu không bác sĩ sẽ xử lý.
• Thoát vị rốn: là một khối phồng mềm, không đau ở rốn. Khối này có thể thay đổi kích thước khi bé khóc, cười hoặc ho, và phần lớn tự khỏi trước khi bé 1 tuổi.

Khi thấy u hạt hay thoát vị rốn, mẹ nên cho bé đi khám để bác sĩ đánh giá. Phần lớn trường hợp chỉ cần theo dõi.

Dấu hiệu nhiễm trùng rốn cần đi khám

Nhiễm trùng rốn ít gặp khi rốn được giữ sạch, khô. Tuy vậy, nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh có thể nặng lên nhanh, nên mẹ cần nhận biết sớm.

WHO liệt kê các dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh mà gia đình cần biết. Gặp bất kỳ dấu hiệu nào, mẹ nên đưa bé đi khám sớm, không chờ đến lịch hẹn:

• Bé bú kém hoặc bỏ bú.
• Bé co giật, hoặc nằm im không tự cử động.
• Bé thở nhanh trên 60 lần mỗi phút, hoặc rút lõm lồng ngực nặng khi thở.
• Bé sốt trên 37,5°C, hoặc thân nhiệt hạ dưới 35,5°C.
• Bé vàng da trong 24 giờ đầu, hoặc vàng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân ở bất kỳ tuổi nào.

Những trường hợp cần khám nhưng không khẩn cấp

Một số tình huống không phải cấp cứu nhưng mẹ vẫn nên đặt lịch khám cho bé. Đó là khi cuống rốn chưa rụng sau 3 tuần, hoặc khi thấy khối phồng ở rốn. U hạt rốn không tự lành sau khoảng một tuần cũng cần cho bé đi khám.

Hãy ghi lại thời điểm rốn rụng và chụp ảnh vùng rốn nếu thấy bất thường. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn.