Chơi với con theo từng độ tuổi: gợi ý trò chơi đơn giản cho trẻ từ 0 đến 6 tuổi

Chơi là cách trẻ nhỏ học về thế giới xung quanh. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) dẫn các nghiên cứu cho thấy chơi giúp trẻ tập lập kế hoạch, sắp xếp. Chơi cũng giúp trẻ hòa đồng với người khác và điều chỉnh cảm xúc.

Mẹ không cần mua đồ chơi đắt tiền. AAP nhấn mạnh: chính sự có mặt và chú ý của cha mẹ mới làm phong phú đời sống của trẻ, chứ không phải các thiết bị điện tử đắt tiền.

Vì sao chơi quan trọng với sự phát triển của con?

UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc) cho biết chơi là cách trẻ khám phá môi trường, luyện tập kỹ năng và gắn bó với người chăm sóc. AAP kể ra nhiều lợi ích:

• Ngôn ngữ và tư duy: chơi hỗ trợ trẻ học nói và làm quen với con số.
• Kỹ năng xã hội: chơi với bố mẹ, bạn bè giúp trẻ học cách gắn bó, đồng cảm, không làm đau người khác.
• Giảm căng thẳng: trong một nghiên cứu, trẻ mẫu giáo hay lo âu được chơi 15 phút có khả năng bớt căng thẳng cao gấp 2 lần.
• Sức khỏe thể chất: chơi tự do giúp trẻ phát triển vận động.

AAP chia các kiểu chơi thành chơi với đồ vật, chơi vận động, chơi ngoài trời và chơi giả vờ. Mỗi kiểu giúp trẻ phát triển một nhóm kỹ năng khác nhau.

Từ 0 đến 6 tháng: trò chuyện và đáp lại con

Với em bé, "chơi" chủ yếu là tương tác mặt đối mặt với bố mẹ. Gợi ý từ AAP và UNICEF:

• Cười đáp lại khi bé cười. Bắt chước tiếng bập bẹ của bé để hai mẹ con "trò chuyện" qua lại.
• Nhìn vào mắt bé, nói chuyện khi bé phát ra âm thanh, chờ bé "đáp" rồi nói tiếp.
• Cho bé nằm ngửa, hát một bài và vỗ nhẹ vào bàn chân bé theo nhịp.
• Cầm một món đồ an toàn đưa lại gần tay để bé tập với, đổi bên cho cả hai tay.
• Khoảng 4 tháng: cho bé sờ các loại vải khác nhau và nói "mềm", "ráp". Bật tắt đèn và nói "bật", "tắt".

CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) khuyên chơi với bé khi bé tỉnh táo, thoải mái. Khi bé có dấu hiệu mệt hoặc quấy, hãy cho bé nghỉ.

Từ 6 đến 12 tháng: khám phá và ú òa

• Ú òa: giúp bé hiểu một vật bị che đi vẫn còn ở đó, theo AAP.
• Với đồ chơi: đặt món đồ bé thích hơi xa tầm tay để bé lẫy, trườn tới lấy.
• Soi gương: cho bé ngắm mình trong gương an toàn.
• Đi dạo: đưa bé ra ngoài, kể cho bé nghe những gì hai mẹ con thấy và nghe.
• Bắt chước: khoảng 9 tháng, mẹ bắt chước động tác của bé, hoặc làm mẫu "vỗ tay nào" và khen khi bé làm theo.

Hãy để bé tự bò khám phá trong một khoảng an toàn, mẹ ở gần. Khi bé chạm vào đồ không nên, CDC gợi ý chuyển hướng bé bằng một món đồ chơi khác.

Từ 1 đến 3 tuổi: xếp, bỏ vào lấy ra và giả vờ

Ở tuổi này, đồ chơi càng đơn giản càng gợi trí tưởng tượng. AAP gợi ý khối xếp, hộp rỗng, đồ chơi phân loại hình khối. Mẹ có thể thử các trò sau, theo UNICEF và CDC:

• Giấu và tìm: giấu đồ chơi dưới khăn để bé tìm.
• Gọi tên: khi bé chỉ vào đồ vật, mẹ nói tên và kể về nó. Nhờ bé tìm đồ hoặc chỉ các bộ phận trên cơ thể.
• Bỏ vào, lấy ra: đưa bé một chiếc hộp hoặc xô để bỏ đồ vào rồi lấy ra, vừa chơi vừa nói "vào", "ra".
• Chơi giả vờ: khoảng 18 tháng, rủ bé ru gấu bông ngủ, cho búp bê ăn.
• Xếp tháp: cùng xếp khối thật cao rồi để bé xô đổ.
• Vẽ: vẽ nguệch ngoạc, vẽ bằng ngón tay và treo tranh của con lên.
• Phụ việc nhà: khoảng 2 tuổi, nhờ bé xếp quần áo, dọn bát thìa nhựa lên bàn.
• Ra ngoài: đi công viên, đi xe buýt để con tò mò và nhận biết đồ vật quen thuộc.

CDC cũng khuyên mẹ nói chuyện nhiều với con và nói thêm vào từ con vừa bập bẹ. Đọc sách cùng con mỗi ngày cũng là một cách chơi.

Từ 3 đến 6 tuổi: tưởng tượng, kể chuyện và chơi với bạn

Trẻ mẫu giáo bắt đầu chơi giả vờ phức tạp hơn. AAP lấy ví dụ trẻ coi quả chuối là chiếc điện thoại. Chơi đóng vai giúp con thử các vai khác nhau, tập hợp tác, sáng tạo và giao tiếp.

• Dành thời gian cho con chơi đóng vai, kể chuyện tưởng tượng.
• Hát, nhảy, vẽ cùng con.
• Cho con chơi với bạn thường xuyên, có người lớn để ý.
• Chơi ngoài trời giúp con dùng mọi giác quan, tập giữ thăng bằng và cảm nhận không gian.
• Chơi cầu trượt ở sân chơi cho con thử thách an toàn, giúp con tự tin hơn.

Mẹ chơi cùng con thế nào cho hiệu quả?

• Để con dẫn dắt: AAP cho rằng trẻ học hiệu quả khi được dẫn dắt trò chơi và làm theo sự tò mò của mình.
• Chơi tự do: có thể đưa đạo cụ, quần áo hóa trang, nhưng để trò chơi tự diễn ra. Đôi khi buồn chán lại khơi gợi sáng tạo.
• Đồ chơi đơn giản: khối gỗ, hộp giấy, nồi nhựa không vỡ, giấy bút thường tốt hơn đồ chơi điện tử.
• Hạn chế màn hình: tương tác thật giúp con học tốt hơn. AAP gợi ý quy tắc gia đình như không dùng màn hình trong bữa ăn và trong phòng ngủ.
• Giữ an toàn: chọn đồ chơi hợp tuổi. CDC nhắc để các đồ chơi nhỏ xa tầm tay trẻ nhỏ vì nguy cơ hóc.