Phản ứng sau tiêm chủng ở trẻ: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám

Phần lớn phản ứng sau tiêm chủng ở trẻ là nhẹ: đau, sưng, đỏ chỗ tiêm, sốt nhẹ, quấy khóc. CDC (Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh Hoa Kỳ) cho biết các phản ứng này thường chỉ kéo dài vài ngày.

Phản ứng dị ứng nặng sau tiêm rất hiếm gặp. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), loại phản ứng này thường xảy ra trong vòng vài phút sau tiêm. Nhân viên tiêm chủng được đào tạo để xử trí ngay khi xảy ra.

Những phản ứng thường gặp sau tiêm

CDC và NHS cho biết một số phản ứng thường gặp ở trẻ sau tiêm như sau. Không phải bé nào cũng gặp các phản ứng này.

• Đau, sưng hoặc đỏ ở chỗ tiêm.
• Sốt, thường gặp ở trẻ nhỏ nhiều hơn người lớn.
• Quấy khóc, cáu kỉnh.
• Mệt, ngủ nhiều hơn.
• Bú kém hoặc ăn ít hơn.
• Nôn hoặc đi ngoài phân lỏng nhẹ.

Theo CDC, các phản ứng này thường hết sau vài ngày. Mẹ chỉ cần chăm sóc bé tại nhà và theo dõi các dấu hiệu bất thường.

Theo dõi bé ngay sau tiêm và trong 24 giờ đầu

Theo quy định về tiêm chủng của Bộ Y tế, bé được theo dõi tại điểm tiêm ít nhất 30 phút sau khi tiêm. Sau đó, gia đình tiếp tục theo dõi bé tại nhà ít nhất 24 giờ.

Mẹ đừng vội ra về ngay sau tiêm. 30 phút này giúp nhân viên y tế kịp phát hiện và xử trí nếu bé có phản ứng nặng.

Ở nhà, mẹ chú ý những điểm sau:

• Toàn trạng và tinh thần: bé tỉnh táo, chơi được hay li bì, quấy khóc bất thường.
• Ăn, bú và ngủ: bé bú có giảm nhiều không.
• Nhịp thở và màu da, môi.
• Nhiệt độ: đo nhiệt độ cho bé vài lần trong ngày.
• Chỗ tiêm: mức sưng, đỏ, và có nổi mẩn ở chỗ khác trên người không.

Chăm sóc bé tại nhà sau tiêm

• Chườm mát chỗ tiêm: CDC gợi ý đặt một chiếc khăn sạch thấm nước mát lên chỗ tiêm để bé dễ chịu hơn.
• Cho bé bú, uống như bình thường: bú mẹ cũng giúp bé được vỗ về, bớt quấy.
• Mặc đồ thoáng mát: không ủ bé quá nhiều lớp quần áo hay chăn khi bé sốt.
• Dùng thuốc hạ sốt đúng cách: chỉ dùng theo hướng dẫn của bác sĩ, nhân viên y tế hoặc dược sĩ. NHS lưu ý không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
• Không đắp, bôi thứ gì lên chỗ tiêm: như lá cây, chanh, dầu hay thuốc khi chưa hỏi nhân viên y tế.

Với trẻ lớn hơn

CDC cho biết đôi khi trẻ hoặc người lớn bị ngất sau các thủ thuật y tế, trong đó có tiêm chủng. Vì vậy, trẻ lớn nên ngồi nghỉ trong thời gian theo dõi, không chạy nhảy ngay.

Hãy dặn con báo ngay cho người lớn nếu thấy chóng mặt, nhìn mờ hoặc ù tai. Mẹ cũng có thể ôm con, trò chuyện để con bớt sợ trước và sau khi tiêm.

Dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay

Theo NHS, mẹ nên cho bé khám sớm nếu bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên. Với bé từ 3 đến 6 tháng, mốc này là từ 39°C trở lên. Bé ốm và mẹ thấy lo lắng cũng là lý do để đi khám.

Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng nặng toàn thân, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Đây là lý do mẹ cần ở lại điểm tiêm đủ thời gian theo dõi, dù bé trông vẫn bình thường.

Trước mũi tiêm tiếp theo

Hãy kể với nhân viên y tế nếu lần tiêm trước bé có phản ứng, nhất là sốt cao, co giật hay dị ứng. Thông tin này giúp bác sĩ khám sàng lọc và tư vấn mũi tiêm tiếp theo cho bé.

• Mang theo sổ tiêm chủng hoặc thông tin tiêm chủng của bé mỗi lần đi tiêm.
• Báo cho bác sĩ khám sàng lọc nếu bé đang sốt, đang ốm hay đang dùng thuốc.
• Kể về tiền sử dị ứng của bé, kể cả dị ứng thức ăn hay thuốc.
• Ghi lại các phản ứng bé gặp sau mỗi mũi tiêm để lần sau kể lại cho chính xác.

CDC nhấn mạnh phản ứng nặng sau tiêm rất hiếm. Phần lớn bé chỉ quấy khóc, sốt nhẹ một vài ngày rồi hết.

Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 13/2026/TT-BYT quy định về hoạt động tiêm chủng, có hiệu lực từ 01/7/2026. Mẹ có thể hỏi cơ sở tiêm chủng hoặc trạm y tế nơi bé tiêm khi cần tư vấn thêm về lịch tiêm.