Vắc xin dịch vụ ngoài tiêm chủng mở rộng: bé có thể tiêm thêm những gì?

Ngoài các vắc xin miễn phí trong Chương trình tiêm chủng mở rộng (TCMR), bé có thể tiêm thêm vắc xin dịch vụ. Đây là các vắc xin gia đình tự trả phí, giúp phòng những bệnh chưa có trong chương trình. Một số vắc xin dịch vụ thường được tư vấn là phòng cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu.

Bài viết chỉ nêu tên bệnh, không nêu tên thương mại. Loại vắc xin cụ thể, số mũi và lịch tiêm cho từng bé do bác sĩ tư vấn sau khi khám sàng lọc.

Vắc xin dịch vụ khác tiêm chủng mở rộng thế nào?

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT của Bộ Y tế, TCMR có vắc xin phòng 12 bệnh cho trẻ em. Đó là viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt và bệnh do Hib. Ngoài ra còn sởi, rubella, viêm não Nhật Bản, tiêu chảy do virus Rota và bệnh do phế cầu. Vắc xin phế cầu được triển khai dần theo lộ trình của Chính phủ, nên chưa phải nơi nào cũng có.

So với TCMR, vắc xin dịch vụ có vài điểm khác:

• Gia đình tự chọn và trả phí, tiêm ở cơ sở tiêm chủng dịch vụ.
• Lịch tiêm theo hướng dẫn của nhà sản xuất và tư vấn của bác sĩ.
• Một số vắc xin dịch vụ phòng cùng bệnh với TCMR nhưng ở dạng khác. Ví dụ vắc xin phối hợp nhiều thành phần hơn để giảm số mũi tiêm, hoặc loại vắc xin viêm não Nhật Bản khác.

Vắc xin dịch vụ không thay thế được việc tiêm đủ, đúng lịch TCMR. Mẹ nên coi đây là phần bổ sung.

Những bệnh bé có thể tiêm phòng thêm

Cúm

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vắc xin cúm an toàn và có hiệu quả ở trẻ từ 6 tháng tuổi. Trẻ dưới 5 tuổi thuộc nhóm có nguy cơ cúm nặng. Trẻ 6 tháng đến 8 tuổi tiêm lần đầu cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần, những năm sau tiêm 1 mũi mỗi năm.

Thủy đậu

Ở trẻ khỏe mạnh, thủy đậu thường tự khỏi. Tuy vậy, WHO cho biết bệnh có thể gây biến chứng. Ở trẻ, hay gặp nhất là bội nhiễm vi khuẩn, tức vi khuẩn gây nhiễm trùng thêm. Hiếm hơn, bệnh có thể gây viêm não.

Theo WHO, mũi đầu tiên nên tiêm lúc 12–18 tháng tuổi. Một mũi giúp giảm bệnh nặng. Hai mũi có hiệu quả cao hơn, khoảng cách giữa hai mũi theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Quai bị

Trong TCMR, trẻ được tiêm vắc xin phòng sởi và vắc xin phối hợp phòng sởi, rubella. Quai bị không có trong danh mục của Thông tư 52/2025/TT-BYT. Ở cơ sở dịch vụ có vắc xin phối hợp phòng cả sởi, quai bị và rubella. Mẹ hỏi bác sĩ cách sắp xếp mũi này cùng các mũi sởi trong chương trình.

Viêm gan A

Viêm gan A lây qua thức ăn, nước uống nhiễm bẩn. WHO khuyến nghị vắc xin viêm gan A cho trẻ từ 12 tháng tuổi. Loại vắc xin bất hoạt có thể tiêm 1 hoặc 2 mũi. WHO cho biết vắc xin tạo miễn dịch lâu dài. Rửa tay, dùng nước sạch vẫn rất cần để phòng bệnh.

Não mô cầu

Vi khuẩn não mô cầu có thể gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, tức nhiễm trùng lan trong máu. Theo WHO, kể cả khi được điều trị phù hợp, có tới 10% người bệnh tử vong, thường trong 24–48 giờ đầu. Khoảng 10–20% người khỏi bệnh viêm màng não do não mô cầu bị di chứng lâu dài như điếc, động kinh. Có nhiều loại vắc xin phòng các nhóm não mô cầu khác nhau, bác sĩ sẽ tư vấn loại phù hợp với tuổi của bé.

Một số vắc xin khác

• Phế cầu: nếu địa phương chưa triển khai trong TCMR, mẹ có thể hỏi về vắc xin dịch vụ.
• Thương hàn, dại, sốt xuất huyết: chỉ định tùy tuổi, nơi sống và nguy cơ của bé.
• HPV: phòng virus gây ung thư cổ tử cung, dành cho trẻ lớn hơn. Mẹ hỏi bác sĩ khi con đến tuổi tiêm.

Mẹ nên hỏi gì trước khi cho con tiêm dịch vụ?

Trước mỗi lần tiêm, bé được khám sàng lọc. Mẹ nên chủ động hỏi:

• Vắc xin này phòng bệnh gì, cần mấy mũi, mũi sau cách bao lâu?
• Có trùng với mũi nào bé đã tiêm hoặc sắp tiêm trong TCMR không?
• Hôm nay bé có thể tiêm cùng lúc những vắc xin nào?
• Phản ứng nào hay gặp sau tiêm và cách chăm sóc bé ở nhà?

Mẹ nên chọn cơ sở tiêm chủng được phép hoạt động và mang theo sổ tiêm chủng mỗi lần đi tiêm. Hãy kể với nhân viên y tế nếu bé từng phản ứng nặng sau tiêm, bị dị ứng hoặc đang dùng thuốc. Với vắc xin cúm, WHO lưu ý không tiêm cho người từng dị ứng nặng sau liều trước hoặc dị ứng nặng với thành phần vắc xin.

Thứ tự ưu tiên khi chi phí có hạn

Không phải gia đình nào cũng tiêm được tất cả vắc xin dịch vụ cùng lúc. Mẹ có thể sắp xếp theo thứ tự:

1. Tiêm đủ, đúng lịch các vắc xin TCMR. Nếu bé trễ mũi, tiêm bù trước.
2. Hỏi bác sĩ những vắc xin dịch vụ phù hợp nhất với tuổi, sức khỏe và nơi sống của bé.
3. Lên lịch dần các mũi còn lại, ghi lịch hẹn để không quên.

Mỗi bé có hoàn cảnh khác nhau. Bác sĩ khám sàng lọc là người giúp mẹ chọn vắc xin và thời điểm tiêm phù hợp.