Vắc xin viêm não Nhật Bản cho trẻ: lịch tiêm và những lưu ý cho mẹ

Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi đốt, có thể gây tổn thương não. Bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh lâu dài, và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Tiêm vắc xin là cách quan trọng để phòng bệnh cho trẻ.

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT của Bộ Y tế, trẻ được tiêm miễn phí 3 mũi trong tiêm chủng mở rộng. Mũi 1 khi trẻ đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm.

Viêm não Nhật Bản nguy hiểm thế nào?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus viêm não Nhật Bản là nguyên nhân chính gây viêm não do virus ở châu Á. Bệnh có ở 24 nước, chủ yếu ở Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương.

Phần lớn người nhiễm virus không có triệu chứng. WHO ước tính khoảng 1 trong 250 người nhiễm bị bệnh nặng. Sau thời gian ủ bệnh 4–14 ngày, người bệnh thường sốt cao đột ngột, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, lú lẫn. Ở trẻ, đau bụng và nôn có thể là những dấu hiệu đầu tiên.

Theo WHO, hơn 75% trẻ mắc bệnh bị co giật. Trong các ca có biểu hiện lâm sàng, khoảng 20–30% tử vong. Khoảng 30% người sống sót sau bệnh nặng bị di chứng nặng về thần kinh, trí tuệ hoặc vận động. Trẻ dưới 10 tuổi dễ bị bệnh nặng và có tỷ lệ tử vong cao hơn.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết chưa có thuốc điều trị viêm não Nhật Bản. Người bệnh được điều trị để giảm triệu chứng và thường phải nằm viện.

Bệnh lây như thế nào?

WHO cho biết virus lây chủ yếu qua muỗi Culex. Lợn và chim lội nước là những vật chủ giúp virus nhân lên. Loài muỗi truyền bệnh chính đẻ trứng ở vũng nước, ruộng lúa ngập nước và đốt chủ yếu vào ban đêm.

Ở vùng nhiệt đới, bệnh ít thay đổi theo mùa hoặc tăng lên vào mùa mưa. Sống gần ruộng lúa, gia đình hoặc hàng xóm nuôi lợn là những yếu tố nguy cơ. Vì virus vẫn lưu hành trong động vật, không thể xóa bỏ hoàn toàn nguồn bệnh, nên tiêm vắc xin cho trẻ rất quan trọng.

Lịch tiêm trong chương trình tiêm chủng mở rộng

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT, vắc xin viêm não Nhật Bản trong tiêm chủng mở rộng được triển khai trên toàn quốc. Lịch tiêm cho trẻ em như sau:

• Mũi 1: khi trẻ đủ 1 tuổi.
• Mũi 2: sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần.
• Mũi 3: sau mũi 1 một năm.

Nếu trẻ bị trễ lịch, Thông tư hướng dẫn:

• Tiêm mũi 1 ngay khi có thể.
• Mũi 2 sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần.
• Mũi 3 cách mũi 1 ít nhất 1 năm và cách mũi 2 ít nhất 1 tháng.

Lịch tiêm cụ thể của từng đợt do trạm y tế xã, phường thông báo. Mẹ nên giữ liên lạc với trạm y tế và mang sổ tiêm chủng mỗi lần đưa con đi tiêm.

Vắc xin viêm não Nhật Bản ở cơ sở dịch vụ

Ngoài vắc xin trong tiêm chủng mở rộng, cơ sở tiêm chủng dịch vụ có thể có những loại vắc xin viêm não Nhật Bản khác. WHO chia các vắc xin thế hệ mới thành 3 nhóm:

• Vắc xin bất hoạt nuôi cấy trên tế bào Vero: thường tiêm 2 mũi cách nhau 4 tuần, bắt đầu từ 6 tháng tuổi ở vùng có bệnh. Lịch cụ thể theo hướng dẫn của từng nhà sản xuất.
• Vắc xin sống giảm độc lực: tiêm 1 liều khi trẻ từ 8 tháng tuổi.
• Vắc xin sống tái tổ hợp: tiêm 1 liều khi trẻ từ 9 tháng tuổi.

WHO cho biết ở vùng có bệnh, nhu cầu tiêm nhắc chưa được xác định rõ với các loại vắc xin này. Một số nhà sản xuất có khuyến cáo mũi nhắc. Mẹ hỏi bác sĩ về mũi nhắc phù hợp với loại vắc xin con đã tiêm.

Phòng muỗi đốt song song với tiêm vắc xin

CDC cho biết cách phòng viêm não Nhật Bản là tránh bị muỗi đốt. WHO lưu ý ngủ màn và diệt muỗi là biện pháp hỗ trợ, không thay thế việc tiêm vắc xin cho trẻ. Mẹ có thể:

• Cho con ngủ màn, kể cả giấc ngủ ngày.
• Mặc cho con quần áo dài, sáng màu khi ra ngoài lúc chiều tối.
• Dọn dẹp vật dụng chứa nước đọng quanh nhà, thả cá hoặc đậy kín bể nước.
• Giữ chuồng nuôi gia súc cách xa chỗ ngủ của trẻ.

Nếu mẹ còn băn khoăn về loại vắc xin hay lịch tiêm phù hợp cho con, hãy gửi câu hỏi cho chuyên gia ở mục Hỏi đáp.