Bệnh tay chân miệng ở trẻ: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay

Tay chân miệng là bệnh do virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Phần lớn trẻ chỉ bị nhẹ và khỏi sau 7 đến 10 ngày.

Tuy vậy, bệnh có thể chuyển nặng nhanh, gây biến chứng ở não, tim, phổi. Mẹ cần biết các dấu hiệu nặng để đưa con đi viện ngay, không chờ đợi.

Tay chân miệng là bệnh gì?

Bệnh do nhóm virus Coxsackie và Enterovirus 71 (EV71) gây ra. Đây đều là virus sống trong đường ruột.

Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) có đăng tài liệu tập huấn về bệnh này. Theo tài liệu, bệnh có thể rất nặng, dẫn đến tử vong do viêm não hoặc viêm cơ tim. Trẻ có ít nốt trên da thường gặp do EV71, nên mẹ đừng chủ quan khi con chỉ có vài nốt.

Gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 25.094 ca mắc, trong đó có 4 ca tử vong. Con số này cao hơn khoảng 5 lần so với cùng kỳ năm 2025, theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh.

Nhận biết bệnh tay chân miệng

Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh Hoa Kỳ), trẻ thường sốt, mệt như cúm sau khi nhiễm virus 3 đến 5 ngày. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) cho biết bệnh thường diễn ra theo 2 giai đoạn:

• Giai đoạn đầu: trẻ sốt, đau họng, biếng ăn.
• Vài ngày sau: xuất hiện vết loét đau trong miệng và nốt phát ban, mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân.

Mụn nước cũng có thể mọc ở mông, đầu gối, khuỷu tay. Nốt ban thường không ngứa. Khi mụn nước khô sẽ để lại vết thâm, không thành vết loét.

Vì loét miệng gây đau, trẻ hay chảy nước miếng, quấy khóc, bỏ ăn hoặc không chịu bú. Trẻ lớn có thể kêu đau họng.

Chăm sóc trẻ tại nhà

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho tay chân miệng, việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ. Theo tài liệu của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, trên 90% trẻ tự khỏi hoặc được điều trị ngoại trú.

• Cho trẻ đi khám ngay khi nghi mắc bệnh để bác sĩ đánh giá mức độ.
• Tái khám mỗi 1 đến 2 ngày theo hẹn, kể cả khi trẻ có vẻ ổn.
• Hạ sốt khi trẻ sốt cao, dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
• Cho trẻ uống đủ nước mát, ăn thức ăn lỏng, mềm. NHS khuyên tránh nước quả chua và đồ ăn nóng, mặn, cay.
• Giữ vệ sinh răng miệng và da. Không chọc vỡ mụn nước, giữ các nốt sạch sẽ.
• Cho trẻ nghỉ học, không đến chỗ đông người ít nhất 7 đến 10 ngày.

Dấu hiệu nặng cần đưa trẻ đi viện ngay

Các biến chứng thường xảy ra vào lúc trẻ sốt cao nhất. Tài liệu trên trang của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh lưu ý nôn ói là dấu hiệu của biến chứng.

Giật mình là khi trẻ đột ngột giật nảy người, tay chân chới với như bị dọa. Đây là dấu hiệu gợi ý biến chứng thần kinh, mẹ không nên nghĩ đơn giản là con “giật mình do ngủ”.

CDC cũng khuyên đưa trẻ đi khám nếu trẻ khó uống, có nguy cơ mất nước hoặc sốt kéo dài hơn 3 ngày. Trẻ có triệu chứng không đỡ sau 10 ngày cũng cần đi khám. Trẻ dưới 6 tháng hoặc có hệ miễn dịch yếu cần được khám sớm.

Hãy mang theo sổ khám bệnh và ghi chép theo dõi tại nhà khi đi viện. Nếu có thể, mẹ quay lại đoạn video ngắn lúc con giật mình để bác sĩ xem.

Bệnh lây thế nào và cách phòng

Virus có trong nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ mụn nước và phân của người bệnh. Bệnh lây khi trẻ tiếp xúc với các dịch này, hoặc chạm vào đồ chơi, bề mặt bị nhiễm virus.

NHS cho biết bệnh dễ lây nhất trong 5 ngày đầu sau khi có triệu chứng. Một người có thể mắc tay chân miệng nhiều lần.

• Rửa tay cho cả nhà bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, theo CDC. Nhất là sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi ăn.
• Lau rửa thường xuyên đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn và đồ dùng chung.
• Không dùng chung khăn, cốc, thìa, đũa với trẻ bệnh.
• Tránh hôn, ôm ấp trẻ đang bệnh. Che miệng khi ho, hắt hơi và vứt khăn giấy ngay.
• Giặt quần áo, chăn màn dính dịch của trẻ bằng nước nóng.

Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tay chân miệng theo Quyết định 292/QĐ-BYT ngày 06/02/2024. Khi con mắc bệnh, mẹ hãy làm theo hướng dẫn theo dõi và hẹn tái khám của bác sĩ.