Viêm tai giữa ở trẻ: dấu hiệu, chăm sóc tại nhà và khi nào cần dùng kháng sinh

Viêm tai giữa là tình trạng nhiễm trùng ở khoang chứa khí nằm phía sau màng nhĩ. Bệnh rất hay gặp ở trẻ nhỏ: theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), gần 5 trên 6 trẻ bị viêm tai ít nhất một lần trước 3 tuổi.

Tin vui là phần lớn trường hợp tự khỏi sau vài ngày, và nhiều trẻ không cần dùng kháng sinh ngay. Mẹ cần biết cách giúp con đỡ đau và nhận ra lúc nào phải đưa con đi khám.

Vì sao trẻ nhỏ dễ bị viêm tai giữa?

Tai giữa thông với họng qua một ống nhỏ gọi là vòi nhĩ. Khi con bị cảm lạnh hoặc dị ứng, vòi nhĩ dễ bị tắc. Dịch ứ lại ở tai giữa, tạo điều kiện cho vi khuẩn hoặc virus phát triển.

Theo AAP, trẻ nhỏ dễ mắc hơn người lớn vì vòi nhĩ của trẻ ngắn và hẹp hơn, hệ miễn dịch cũng chưa hoàn thiện. Những yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Bị cảm lạnh, cúm hoặc dị ứng gây nghẹt mũi.
• Đi nhà trẻ, tiếp xúc nhiều với mầm bệnh.
• Bú bình khi nằm, nhất là lúc ngủ trưa hoặc ngủ đêm.
• Hít khói thuốc lá, kể cả khói thuốc còn bám trên quần áo, đồ đạc.

Dấu hiệu nhận biết viêm tai giữa

Trẻ lớn có thể kêu đau tai. Trẻ nhỏ chưa nói được nên mẹ cần để ý các dấu hiệu khác. Dưới đây là các dấu hiệu được NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), AAP và CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) mô tả:

• Đau tai, thường nặng hơn về đêm.
• Sốt.
• Quấy khóc, bứt rứt, khó ngủ.
• Hay xoa hoặc kéo tai.
• Nghe kém, không phản ứng với một số âm thanh.
• Bỏ ăn, bỏ bú, dễ mất thăng bằng.
• Dịch hoặc mủ chảy ra từ tai. Đây có thể là dấu hiệu màng nhĩ bị thủng.

AAP lưu ý: chỉ kéo tai thôi chưa chắc là viêm tai, vì nhiều bé kéo tai để tự dỗ mình. Mẹ nên xem cùng các dấu hiệu khác như sốt, quấy, khó ngủ.

NHS cho biết phần lớn viêm tai khỏi trong khoảng 3 ngày, đôi khi triệu chứng kéo dài tới 1 tuần.

Chăm sóc con bị viêm tai tại nhà

• Giảm đau, hạ sốt: dùng thuốc giảm đau, hạ sốt phù hợp tuổi theo chỉ định và liều của bác sĩ, dược sĩ. CDC lưu ý trẻ dưới 6 tháng chỉ dùng paracetamol. Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ.
• Giữ tai sạch, khô: nếu tai chảy dịch, lau nhẹ phía ngoài bằng bông sạch. Tránh để nước, dầu gội vào tai, chưa cho con đi bơi.
• Không ngoáy tai: không dùng tăm bông, ngón tay hay vật gì đưa vào tai con.
• Không tự nhỏ thuốc vào tai khi chưa được bác sĩ khám và kê đơn.
• Không dùng thuốc thông mũi, thuốc kháng histamin để chữa viêm tai. NHS cho biết chưa có bằng chứng các thuốc này giúp ích.

CDC cũng nhắc thuốc ho, cảm không được khuyến nghị cho trẻ dưới 4 tuổi, trừ khi bác sĩ chỉ định.

Con có cần dùng kháng sinh không?

Theo AAP, khoảng 80% ca viêm tai ở trẻ tự khỏi mà không cần thuốc. Vì vậy, với một số trẻ, bác sĩ có thể chọn cách theo dõi 48 đến 72 giờ trước khi kê kháng sinh. CDC còn mô tả cách kê đơn hẹn: bác sĩ kê sẵn, gia đình chờ 2 đến 3 ngày, con không đỡ mới mua thuốc.

Kháng sinh thường được cân nhắc dùng sớm khi:

• Trẻ dưới 2 tuổi.
• Nhiễm trùng nặng, con đau nhiều hoặc sốt cao.
• Triệu chứng kéo dài vài ngày và nặng dần lên.
• Trẻ có hệ miễn dịch yếu hoặc bệnh lý khác.

Khi con được kê kháng sinh, mẹ cho con uống đủ liệu trình như bác sĩ dặn, kể cả khi con đã đỡ. Ngừng sớm có thể khiến nhiễm trùng quay lại.

AAP cho biết khoảng 1 trên 5 trẻ gặp tác dụng phụ như buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban hoặc dị ứng. Mẹ báo bác sĩ nếu con gặp các dấu hiệu này. Không tự mua kháng sinh hoặc dùng lại thuốc còn thừa của lần ốm trước.

Khi nào cần đưa con đi khám

NHS khuyên đưa trẻ dưới 12 tháng đi khám khi nghi viêm tai. Trẻ lớn hơn cũng cần đi khám nếu đau tai quá 3 ngày, hoặc bị viêm tai nhiều lần.

AAP cho biết viêm tai thường không làm hỏng thính lực lâu dài, sức nghe sẽ trở lại khi hết viêm. Tuy vậy, nếu viêm tai tái đi tái lại khiến con nghe kém kéo dài, việc tập nói có thể bị chậm. Lúc này, bác sĩ có thể bàn với gia đình về đặt ống thông khí màng nhĩ.

Phòng viêm tai giữa cho con

• Tiêm chủng đầy đủ theo lịch. CDC nhắc tới vắc xin cúm và vắc xin phế cầu, mẹ hỏi nhân viên y tế về lịch tiêm phù hợp.
• Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn khoảng 6 tháng đầu và tiếp tục cho bú ít nhất tới 12 tháng, theo CDC.
• Không để con bú bình khi đang nằm.
• Không hút thuốc trong nhà và gần con.
• Rửa tay thường xuyên cho cả nhà.
• NHS gợi ý hạn chế cho con ngậm ti giả sau 6 tháng tuổi.