Trẻ bị tiêu chảy: cách bù nước bằng ORS đúng cách và khi nào cần đi viện

Khi bé bị tiêu chảy, việc quan trọng nhất là bù lại lượng nước và muối khoáng bé mất đi. Cách được WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) và UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc) khuyến nghị là cho bé uống ORS.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), tiêu chảy thường tự hết sau 5 đến 7 ngày. Trong thời gian đó, mẹ cần cho bé uống đủ, tiếp tục cho bú và theo dõi sát dấu hiệu mất nước.

ORS là gì, vì sao nên dùng?

ORS là gói bột bù nước và điện giải, gồm muối và đường theo tỷ lệ chuẩn. Điện giải là các muối khoáng như natri, kali mà cơ thể mất theo phân lỏng.

Năm 2005, WHO và UNICEF khuyến nghị chuyển sang loại ORS cải tiến có độ thẩm thấu thấp. Nghĩa là nồng độ muối và đường trong dung dịch được điều chỉnh thấp hơn. Loại này được dùng cùng kẽm để điều trị tiêu chảy ở trẻ.

Theo UNICEF, ORS bù lại nước và muối mất đi, còn kẽm giúp rút ngắn thời gian và giảm mức độ tiêu chảy. Nước lọc đơn thuần không bù được muối khoáng. NHS lưu ý nước hoa quả hay nước ngọt có ga có thể làm tiêu chảy nặng hơn.

Cách pha và cho bé uống ORS

1. Rửa tay bằng xà phòng trước khi pha.
2. Đọc kỹ hướng dẫn trên gói. Pha đúng lượng nước sạch ghi trên gói, thường dùng nước đun sôi để nguội.
3. Không chia nhỏ gói để pha, không pha đặc hơn hay loãng hơn hướng dẫn, không thêm đường.
4. Cho bé uống từ từ bằng thìa hoặc cốc, từng ngụm nhỏ.
5. Nếu bé nôn, chờ bé dịu lại rồi cho uống tiếp, chậm hơn.
6. Dùng phần ORS đã pha trong thời gian ghi trên hướng dẫn của gói, quá hạn thì bỏ đi.

Phác đồ của WHO, được UNICEF trích dẫn, gợi ý lượng ORS sau mỗi lần đi ngoài phân lỏng như sau:

• Trẻ dưới 2 tuổi: khoảng 50 đến 100 ml.
• Trẻ từ 2 đến 10 tuổi: khoảng 100 đến 200 ml.

Bé không chịu uống ORS thì sao?

ORS có vị hơi mặn nên nhiều bé không thích. Mẹ thử cho bé uống bằng thìa nhỏ, mỗi lần một ít, cách vài phút lại cho uống tiếp.

NHS khuyên hỏi dược sĩ để chọn loại dung dịch bù nước phù hợp với tuổi của bé. Nếu bé vẫn không uống được, hoặc uống vào lại nôn ra hết, hãy đưa bé đi khám.

Vẫn cho bé bú và ăn như bình thường

• Tiếp tục cho bé bú mẹ hoặc bú bình. Nếu bé buồn nôn, cho bú ít một và nhiều lần hơn.
• Pha sữa công thức đúng tỷ lệ như thường ngày. NHS khuyên không pha loãng sữa.
• Bé bú sữa công thức hoặc đã ăn dặm thì cho uống thêm vài ngụm nước giữa các cữ bú.
• Bé đã ăn dặm thì tiếp tục cho ăn món mềm, quen thuộc, chia nhỏ bữa.

NHS khuyên không cho trẻ dưới 12 tuổi dùng thuốc cầm tiêu chảy, và không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi. Mọi loại thuốc, kể cả kháng sinh, chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.

Dấu hiệu mất nước mẹ cần theo dõi

Theo NHS, trẻ nhỏ bị mất nước có thể có các dấu hiệu sau:

• Thóp, tức chỗ mềm trên đỉnh đầu của bé, bị lõm xuống.
• Mắt trũng.
• Khóc ít hoặc không có nước mắt.
• Ít tã ướt hơn bình thường, nước tiểu vàng sẫm.
• Môi, miệng, lưỡi khô.
• Bé lừ đừ, buồn ngủ hoặc quấy khóc, cáu gắt.

Mẹ nên ghi lại số lần bé đi ngoài, số lần nôn và số tã ướt mỗi ngày. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mức độ mất nước nhanh hơn.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?

Theo NHS, da lạnh, da nổi vân, thở nhanh, lơ mơ có thể là dấu hiệu sốc do mất nước nặng. Khi đó, bé cần được cấp cứu ngay, gia đình không nên tự lái xe nếu có thể gọi xe cấp cứu.

Phòng tiêu chảy cho bé

• Rửa tay bằng xà phòng cho cả nhà, nhất là sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chuẩn bị thức ăn.
• Dùng nguồn nước sạch, ăn chín, uống chín.
• Cho bé tiêm vắc xin phòng rotavirus đúng lịch. UNICEF cho biết đây là một trong các biện pháp phòng bệnh WHO khuyến nghị.
• Theo NHS, cho bé nghỉ học, nghỉ nhà trẻ đến khi hết tiêu chảy, hết nôn ít nhất 2 ngày.