Vàng da sơ sinh: khi nào bình thường, khi nào cần đưa bé đi khám ngay

Vàng da là khi da và lòng trắng mắt của bé ngả màu vàng. Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), khoảng 60% trẻ sơ sinh bị vàng da. Phần lớn trường hợp ở mức nhẹ và tự hết.

Tuy vậy, có những trường hợp mẹ cần đưa bé đi khám ngay. Đó là khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu, vàng đậm lên nhanh, hoặc bé li bì, bú kém. Vàng da nặng không được điều trị kịp thời có thể gây tổn thương não.

Vì sao trẻ sơ sinh hay bị vàng da?

Vàng da do bilirubin tích tụ trong máu. Bilirubin là chất màu vàng sinh ra khi hồng cầu cũ bị phá hủy, bình thường được gan đào thải.

Khi bé còn trong bụng mẹ, gan của mẹ làm việc này thay bé. Sau sinh, gan của bé cần vài ngày để bắt kịp, nên bilirubin dễ tăng tạm thời.

Theo AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), một số bé dễ bị vàng da nặng hơn và cần được kiểm tra sớm:

• Bé sinh sớm hơn dự kiến từ 2 tuần trở lên.
• Bé bị vàng da ngay trong 24 giờ đầu sau sinh.
• Bé bú mẹ chưa thuận lợi, chưa nhận đủ sữa.
• Bé bị bầm tím nhiều hoặc chảy máu dưới da đầu khi sinh.
• Bố mẹ hoặc anh chị của bé từng bị vàng da phải chiếu đèn.

Vàng da thế nào là bình thường?

Với phần lớn trẻ, vàng da thấy rõ nhất vào khoảng ngày thứ 3 sau sinh. CDC cho biết bilirubin thường lên cao nhất khi bé từ 3 đến 5 ngày tuổi.

Màu vàng thường bắt đầu ở mặt và đầu. Khi bilirubin tăng, màu vàng lan dần xuống ngực, bụng rồi tay chân.

• Bé bú sữa công thức: vàng da thường hết trong khoảng 2 tuần.
• Bé bú mẹ: vàng da có thể kéo dài khoảng 1 tháng, đôi khi lâu hơn.

AAP khuyên mẹ liên hệ bác sĩ khi vàng da kéo dài quá 2 tuần ở bé bú sữa công thức. Với bé bú mẹ là chính, mốc này là quá 4 tuần.

Cách mẹ quan sát vàng da tại nhà

Hãy xem bé dưới ánh sáng ban ngày hoặc đèn trắng. Ánh đèn vàng trong phòng dễ khiến mẹ nhìn sai màu da.

• Nhìn lòng trắng mắt, lợi và phần dưới lưỡi của bé.
• Ấn nhẹ một ngón tay lên trán hoặc sống mũi bé rồi thả ra, xem vùng da đó có màu vàng không.
• Xem màu da ở ngực, bụng, cánh tay và cẳng chân. Màu vàng lan xuống càng thấp, bé càng cần đi khám sớm.
• Để ý màu phân và nước tiểu. Phân bạc màu như kem, nước tiểu vàng sẫm hoặc nâu là bất thường.

Ở bé có làn da sẫm màu, vàng da khó nhận ra hơn. Lúc này, lòng trắng mắt và lợi là nơi mẹ dễ quan sát nhất.

Dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay

Bilirubin quá cao có thể ngấm vào não. Tổn thương này gọi là vàng da nhân, có thể để lại bại não, điếc, các vấn đề về mắt và răng.

Theo CDC, vàng da nhân có thể phòng tránh nếu vàng da được phát hiện và xử trí sớm. Vì vậy, mẹ đừng chờ xem bé có tự hết hay không khi thấy các dấu hiệu dưới đây.

Bác sĩ kiểm tra và điều trị vàng da thế nào?

Bác sĩ có thể đo bilirubin qua da bằng một máy nhỏ đặt lên trán bé. Nếu kết quả cao, bé được lấy một ít máu ở gót chân để đo chính xác hơn.

Phần lớn trẻ vàng da không cần điều trị. Khi cần, cách thường dùng là chiếu đèn: bé nằm dưới loại đèn đặc biệt giúp đào thải bilirubin, đèn không làm bé đau.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), đa số bé cần chiếu đèn khoảng 48 giờ. Nếu bilirubin rất cao, bé có thể cần thay máu tại bệnh viện. Đây là tình huống cấp cứu.

Mẹ có thể làm gì để giúp bé?

• Cho bé bú thường xuyên, khoảng 8 đến 12 cữ mỗi ngày trong những ngày đầu. Bé ngủ nhiều thì mẹ đánh thức bé dậy bú.
• Bé bú khó hoặc mẹ lo bé chưa đủ sữa? Hãy nhờ nhân viên y tế hay chuyên viên tư vấn sữa mẹ hỗ trợ sớm.
• Đưa bé đi khám lại đúng hẹn. CDC khuyên bé ra viện trước 72 giờ tuổi nên được khám lại trong vòng 2 ngày sau khi ra viện.
• Báo bác sĩ nếu bé đã tiếp xúc băng phiến, thuốc nam hoặc thảo dược. AAP cho biết đôi khi các chất này có thể gây vàng da nặng.
• Không tự cho bé uống thuốc, nước lá hay bất kỳ bài thuốc nào để “giải vàng da”.

Vàng da sinh lý là loại vàng da bình thường ở trẻ sơ sinh. Nếu bé bú tốt, tỉnh táo và tăng cân đều, loại vàng da này thường tự hết. Điều quan trọng là mẹ theo dõi con mỗi ngày và không chủ quan khi thấy dấu hiệu bất thường.