Viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ: dấu hiệu, chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi viện

Viêm tiểu phế quản là bệnh nhiễm trùng ở phổi, rất hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi. Phần lớn trẻ chỉ bị nhẹ và được chăm sóc tại nhà.

Tuy vậy, bệnh có thể nặng ở trẻ dưới 6 tháng, trẻ sinh non hoặc có bệnh tim, phổi. Mẹ cần biết cách chăm con và nhận ra sớm dấu hiệu khó thở để đưa con đi viện kịp thời.

Viêm tiểu phế quản là gì?

Tiểu phế quản là những ống dẫn khí nhỏ nhất trong phổi. Khi bị virus tấn công, các ống này sưng lên và tắc lại, làm không khí khó đi vào phổi. Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ sơ sinh dễ mắc vì đường thở của trẻ còn rất nhỏ.

Bệnh khác với viêm phế quản, vốn ảnh hưởng tới đường thở lớn hơn. Nguyên nhân thường gặp nhất là virus hợp bào hô hấp, gọi tắt là RSV. Một số virus khác như cúm, á cúm cũng có thể gây bệnh.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), RSV lây rất dễ qua ho, hắt hơi. Gần như mọi trẻ đều nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi. Virus cũng lây khi trẻ tiếp xúc với nước mũi, nước bọt của người bệnh, nên hay lây trong gia đình và nhà trẻ.

Những trẻ dễ bị nặng hơn gồm:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi.
• Trẻ sinh non.
• Trẻ có bệnh tim, bệnh phổi mạn tính hoặc hệ miễn dịch yếu.

CDC là Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ. Theo CDC, ở Mỹ, cứ 100 trẻ dưới 3 tháng tuổi thì mỗi năm có 2 đến 3 trẻ nhập viện vì RSV.

Dấu hiệu nhận biết viêm tiểu phế quản

Những ngày đầu, bệnh rất giống cảm lạnh. Trẻ hắt hơi, sổ mũi hoặc nghẹt mũi, có thể sốt nhẹ.

Sau 1 đến 2 ngày, ho có thể nặng hơn và trẻ thở nhanh hơn. Mẹ có thể thấy các dấu hiệu sau:

• Ho nhiều, thở nhanh.
• Thở khò khè, có tiếng rít hoặc tiếng lạo xạo khi thở.
• Bú kém, ăn kém, uống ít hơn bình thường.
• Quấy khóc, khó chịu.

Theo NHS, triệu chứng thường nặng nhất vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 5. Cơn ho thường đỡ dần trong vòng 3 tuần.

Với trẻ dưới 6 tháng, dấu hiệu có thể kín đáo hơn. CDC lưu ý trẻ có thể chỉ quấy, ít cử động, bú kém, hoặc có những quãng ngừng thở dài hơn 10 giây. Nhiều trẻ không sốt.

Chăm sóc con bị viêm tiểu phế quản tại nhà

Hiện chưa có thuốc đặc trị cho các virus gây bệnh. AAP nhấn mạnh kháng sinh không giúp ích, vì kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn. Mẹ không tự cho con uống kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Việc chăm sóc tại nhà tập trung vào giúp con dễ thở và đủ nước:

• Cho bú, uống đủ: trẻ bú mẹ hoặc bú bình nên được bú ít một và nhiều lần hơn. Trẻ lớn hơn cho uống thêm nước.
• Thông mũi nhẹ nhàng: nhỏ nước muối sinh lý theo hướng dẫn của bác sĩ để làm loãng dịch mũi. Sau đó hút mũi nhẹ bằng dụng cụ hút mũi dạng bóng bóp.
• Không dùng thuốc nhỏ mũi có chứa thuốc mua tự do khi chưa hỏi bác sĩ.
• Tư thế: giữ con ở tư thế thẳng người khi con thức, ví dụ bế đứng.
• Theo dõi sát: kiểm tra con thường xuyên, kể cả ban đêm.
• Hạ sốt: nếu con sốt và khó chịu, dùng thuốc hạ sốt phù hợp tuổi theo chỉ định và liều của bác sĩ. Không dùng aspirin cho trẻ.
• Không hút thuốc gần con và trong nhà.

NHS khuyên không lau người trẻ bằng nước lạnh và không cởi hết quần áo của trẻ để hạ sốt.

Khi nào cần đưa con đi khám, đi viện

Theo NHS, mẹ nên đưa con đi khám sớm trong ngày nếu:

• Triệu chứng cảm lạnh nặng dần lên.
• Con bú hoặc ăn ít hơn hẳn bình thường.
• Con không có tã ướt từ 12 giờ trở lên, hoặc có dấu hiệu mất nước như khô miệng, khóc không có nước mắt.
• Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ lớn hơn sốt từ 39°C trở lên.
• Con rất mệt, quấy khóc, không giống mọi khi.
• Mẹ thấy lo lắng về con.

Trẻ có bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch nên được đưa đi khám ngay khi có triệu chứng, theo AAP.

Một số trẻ cần nằm viện. Ở viện, trẻ có thể được thở oxy, truyền dịch nếu mất nước. Rất ít trường hợp phải dùng máy hỗ trợ thở, và thường chỉ trong thời gian ngắn.

Phòng bệnh viêm tiểu phế quản cho con

NHS và AAP gợi ý những việc cả nhà có thể làm hằng ngày:

• Rửa tay trước khi bế, chạm vào bé.
• Lau rửa đồ chơi và các bề mặt thường xuyên.
• Không dùng chung cốc, thìa với người đang ốm.
• Dùng khăn giấy khi ho, hắt hơi và bỏ ngay vào thùng rác.
• Giữ trẻ sơ sinh tránh xa người đang bị cảm, cúm hoặc sổ mũi.
• Không hút thuốc gần trẻ.

Hiện có hai cách tạo miễn dịch phòng RSV cho trẻ nhỏ. Một là vắc xin tiêm cho mẹ khi mang thai, hai là kháng thể tiêm cho bé. Theo CDC, phần lớn trẻ chỉ cần một trong hai cách.

Ở Việt Nam, theo hướng dẫn của Bộ Y tế (Quyết định 1139/QĐ-BYT năm 2026), mẹ bầu có thể tiêm vắc xin RSV lúc thai 28 đến 36 tuần. Ở Anh, NHS cũng tiêm cho mẹ bầu từ tuần thai thứ 28 để bảo vệ bé trong 6 tháng đầu. Mẹ bầu hãy hỏi bác sĩ sản khoa về lựa chọn này. Nếu bé sinh non hoặc có bệnh tim, phổi, mẹ hỏi bác sĩ nhi về cách phòng RSV phù hợp.