Lo âu sau sinh: dấu hiệu nhận biết và cách tìm hỗ trợ cho mẹ

Lo âu sau sinh là khi mẹ lo lắng nhiều, kéo dài và khó kiểm soát. Nỗi lo này ảnh hưởng tới giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày. Đây là vấn đề sức khỏe tâm thần thường gặp và có thể điều trị.

Mẹ luôn thấy bồn chồn, sợ điều xấu sắp xảy ra hoặc không thể thư giãn? Hãy nói với người thân và nhân viên y tế. Tìm hỗ trợ sớm giúp cả mẹ và bé khỏe hơn.

Lo âu sau sinh phổ biến thế nào?

Theo ACOG (Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ), thay đổi về sức khỏe tâm thần rất thường gặp trong và sau thai kỳ. Cứ 5 phụ nữ mang thai hoặc sau sinh thì có 1 người gặp trầm cảm, lo âu hoặc những suy nghĩ đáng sợ.

Lo âu có thể xuất hiện riêng hoặc đi kèm trầm cảm sau sinh. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), các ông bố cũng có thể bị trầm cảm sau khi có con.

Dấu hiệu lo âu sau sinh

Về cảm xúc và suy nghĩ

• Lo lắng, sợ hãi gần như suốt ngày, kể cả về những việc thường ngày.
• Suy nghĩ dồn dập, cảm giác điều gì đó rất tệ sắp xảy ra.
• Căng thẳng, bồn chồn, không thể thư giãn.
• Dễ cáu gắt, khó tập trung.
• Có những suy nghĩ ám ảnh, lặp đi lặp lại.

Về cơ thể

• Tim đập nhanh, mạnh hoặc không đều.
• Run, căng cơ, vã mồ hôi.
• Buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng.
• Chóng mặt, đau đầu, hụt hơi.
• Khó ngủ.

Một số triệu chứng như tim đập nhanh, đau ngực hay khó thở cũng có thể do vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, mẹ nên đi khám để được đánh giá, không nên tự kết luận.

Lo lắng bình thường hay lo âu cần hỗ trợ?

Vài ngày đầu sau sinh, nhiều mẹ thấy buồn, lo, dễ khóc hoặc cáu gắt. Tình trạng này thường gọi là buồn sau sinh (baby blues).

ACOG cho biết buồn sau sinh hay bắt đầu khoảng 2 đến 3 ngày sau sinh. Cảm giác này thường đỡ trong vài ngày tới 1 đến 2 tuần mà không cần điều trị.

Theo NHS, mẹ cần tìm sự giúp đỡ nếu cảm giác buồn, lo kéo dài hơn 2 tuần. Điều này cũng đúng khi cảm giác nặng dần hoặc khiến mẹ khó xoay xở. NHS khuyên mẹ nên lên tiếng ngay cả khi chỉ có một vài dấu hiệu.

Theo ACOG, trầm cảm sau sinh có thể xuất hiện trong năm đầu, hay gặp nhất là 1 đến 3 tuần sau sinh. Lo âu cũng cần được để ý trong suốt thời gian này.

Mẹ có thể làm gì để tự giúp mình?

NHS gợi ý một số cách giúp giảm lo âu:

• Chia sẻ: nói về cảm xúc với chồng, người thân, bạn bè hoặc nhân viên y tế.
• Thở chậm: tập các bài thở giúp bình tĩnh, hoặc thử thiền.
• Vận động đều đặn: đi bộ hoặc tập yoga nhẹ khi cơ thể đã sẵn sàng sau sinh.
• Nhận sự giúp đỡ: nhờ người thân đi chợ, làm việc nhà, trông bé để mẹ được nghỉ.
• Tránh dùng rượu bia, thuốc lá: đây không phải là cách giải tỏa lo âu.

Nếu đã thử mà không đỡ, hoặc mẹ thấy khó đối phó, hãy gặp bác sĩ. Cần giúp đỡ không có nghĩa là mẹ yếu đuối hay không biết chăm con.

Điều trị lo âu sau sinh như thế nào?

Bước đầu tiên là trò chuyện với bác sĩ sản khoa, bác sĩ gia đình hoặc nhân viên y tế. Bác sĩ có thể tư vấn điều trị hoặc giới thiệu mẹ tới chuyên gia sức khỏe tâm thần.

• Trị liệu tâm lý: mẹ cùng chuyên gia nói về cảm xúc và học cách đối phó. NHS nêu liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là một hình thức thường dùng.
• Thuốc: theo ACOG, thuốc điều trị lo âu và trầm cảm có thể dùng cả khi mang thai và cho con bú. Mẹ chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
• Nhóm hỗ trợ: các nhóm hỗ trợ và nguồn lực cộng đồng cũng có thể giúp ích.

Nhiều mẹ ngại xin giúp đỡ vì sợ bị tách khỏi con. NHS cho biết điều này rất hiếm khi xảy ra, và nhân viên y tế sẽ hỗ trợ mẹ chăm bé.

Người thân có thể giúp gì?

• Lắng nghe mẹ mà không phán xét hay so sánh.
• Chia sẻ việc chăm bé, nhất là ban đêm, để mẹ được ngủ.
• Học cách nhận biết các dấu hiệu lo âu, trầm cảm và dấu hiệu nguy hiểm.
• Động viên và đi cùng mẹ tới gặp bác sĩ.

Mẹ cũng có thể gửi câu hỏi qua mục Hỏi đáp để được giải đáp thêm.

CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) coi một số biểu hiện tâm lý là dấu hiệu khẩn cấp. Đó là buồn bã kéo dài, tuyệt vọng, có những suy nghĩ đáng sợ xâm chiếm. Kiệt sức đột ngột, ngủ không đỡ hoặc thấy quá mệt để chăm con cũng cần đi khám ngay.