Sinh thường và sinh mổ: ưu nhược điểm, khi nào mẹ cần mổ lấy thai?

Sinh thường (sinh qua ngả âm đạo) là cách sinh tự nhiên và phù hợp với đa số mẹ khỏe mạnh. Sinh mổ, hay mổ lấy thai, là phẫu thuật đưa bé ra ngoài qua vết cắt ở bụng và tử cung.

Không có cách sinh nào phù hợp cho mọi mẹ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị chỉ mổ lấy thai khi có chỉ định y khoa. Lý do là phẫu thuật này có cả rủi ro ngắn hạn và lâu dài.

Sinh thường: ưu điểm và những điều mẹ cần biết

Với mẹ và bé khỏe mạnh, sinh thường thường giúp mẹ hồi phục nhanh hơn. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), thời gian hồi phục sau mổ thường kéo dài hơn sau sinh thường.

• Nằm viện ngắn hơn: ACOG (Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ) lưu ý sinh mổ có thể khiến mẹ phải nằm viện lâu hơn.
• Tránh được rủi ro của phẫu thuật: như nhiễm trùng vết mổ, cục máu đông hay tổn thương bàng quang.
• Ít ảnh hưởng tới lần mang thai sau: mổ càng nhiều lần, các thai kỳ sau càng dễ gặp vấn đề.

Sinh thường cũng có khó khăn riêng. Theo NHS, có tới 9 trong 10 mẹ sinh con so bị rách, trầy hoặc được cắt tầng sinh môn. Tầng sinh môn là vùng da giữa âm đạo và hậu môn.

Vết khâu tầng sinh môn thường lành trong khoảng 1 tháng sau sinh. Cơn đau chuyển dạ cũng là nỗi lo của nhiều mẹ.

Nếu mẹ sợ đau, ACOG khuyên hãy hỏi bác sĩ về các cách giảm đau khi sinh trước khi nghĩ tới việc xin mổ.

Sinh mổ: lợi ích và rủi ro

Khi có chỉ định đúng, mổ lấy thai giúp cứu sống mẹ và bé. Ca mổ thường kéo dài khoảng 40 đến 50 phút. Phần lớn mẹ được gây tê vùng (tê nửa người dưới) nên vẫn tỉnh và có thể nhìn thấy con ngay.

Tuy vậy, đây vẫn là một cuộc phẫu thuật lớn. Theo NHS và ACOG, các rủi ro có thể gặp gồm:

• Nhiễm trùng vết mổ hoặc lớp niêm mạc trong tử cung.
• Mất máu nhiều, đôi khi cần truyền máu.
• Cục máu đông ở chân (huyết khối tĩnh mạch sâu), có thể di chuyển lên phổi.
• Tổn thương bàng quang hoặc ruột, ít gặp.
• Bé bị khó thở tạm thời sau sinh.

Mổ lấy thai còn làm tăng nguy cơ cho lần mang thai sau, như bánh nhau bám bất thường hoặc vỡ tử cung. Vì vậy, ACOG lưu ý mổ theo yêu cầu có thể không phù hợp nếu mẹ muốn sinh thêm con.

Sau mổ, mẹ thường nằm viện từ 1 đến 4 ngày, tùy sức khỏe và lý do mổ. Mẹ cũng cần kiêng lái xe, mang vác nặng trong vài tuần đầu.

Khi nào mẹ cần sinh mổ?

Bác sĩ sẽ cân nhắc mổ khi sinh thường được đánh giá là quá rủi ro cho mẹ hoặc bé. Mổ có thể được lên lịch trước (mổ chủ động) hoặc quyết định khi đang chuyển dạ (mổ cấp cứu).

Những lý do thường gặp

• Thai ngôi mông: mông hoặc chân bé nằm dưới, không xoay được về ngôi đầu.
• Nhau tiền đạo: bánh nhau bám thấp, che lối ra của bé.
• Tiền sản giật: tình trạng tăng huyết áp nguy hiểm trong thai kỳ.
• Chuyển dạ không tiến triển: cơn co không làm cổ tử cung mở đủ.
• Bé có dấu hiệu nguy hiểm: nhịp tim bất thường, dây rốn bị chèn ép hoặc bé không nhận đủ oxy.
• Một số bệnh nhiễm trùng của mẹ: như mụn rộp sinh dục đang hoạt động hoặc HIV chưa được điều trị.
• Trường hợp khác: chảy máu âm đạo nhiều, đa thai, thai quá to, hoặc mẹ có bệnh tim khiến sinh thường rủi ro.

Theo NHS, mổ chủ động thường được hẹn từ tuần thai thứ 39. Mẹ có thể dùng công cụ tính ngày dự sinh để nắm mốc thời gian khi trao đổi với bác sĩ.

Mẹ có được tự chọn sinh mổ không?

Một số mẹ muốn sinh mổ vì sợ đau hoặc từng có lần sinh khó. Cả NHS và ACOG đều khuyên mẹ bàn kỹ mong muốn này với bác sĩ. Hai bên cùng so sánh lợi ích và rủi ro của từng cách sinh.

Theo hướng dẫn của NHS, mẹ quá lo lắng về chuyện sinh nở nên được hỗ trợ tâm lý. Nếu sau khi trao đổi mẹ vẫn thấy không thể sinh thường, bác sĩ có thể cân nhắc mổ chủ động.

Mẹ nên chuẩn bị gì để đón con an toàn?

• Khám thai đầy đủ để bác sĩ phát hiện sớm những tình huống cần mổ.
• Hỏi trước về các cách giảm đau khi sinh thường và quy trình mổ nếu cần.
• Báo bác sĩ nếu mẹ muốn cho con bú sớm. Khi mẹ và bé ổn định, mẹ sinh mổ vẫn có thể cho bú ngay sau sinh.
• Nhờ người thân hỗ trợ việc nhà, vì sau mổ mẹ cần nghỉ ngơi lâu hơn.
• Ghi lại câu hỏi để hỏi bác sĩ, hoặc gửi câu hỏi qua mục Hỏi đáp.

Dù sinh thường hay sinh mổ, điều quan trọng nhất là mẹ và bé an toàn. Mẹ không cần tự trách mình nếu kế hoạch sinh thay đổi vào phút cuối.