Tắc tia sữa: dấu hiệu nhận biết và cách xử lý tại nhà an toàn

Tắc tia sữa xảy ra khi sữa bị ứ lại ở một vùng của bầu ngực, tạo thành cục nhỏ và đau. Cách xử lý chính là tiếp tục cho bé bú để sữa thoát ra đều, kết hợp xoa thật nhẹ nhàng.

Nếu không xử lý sớm, tắc tia sữa có thể dẫn tới viêm vú. Mẹ cần đi khám khi bị sốt, ngực sưng đỏ, nóng hoặc không đỡ sau 12 đến 24 giờ.

Dấu hiệu tắc tia sữa

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), dấu hiệu thường gặp là một cục nhỏ, đau khi chạm ở bầu ngực.

Phân biệt với căng tức sữa và viêm vú

• Căng tức sữa: bầu ngực quá đầy, cứng, căng và đau. UNICEF cho biết mẹ có thể bị sốt trong khoảng 24 giờ.
• Tắc tia sữa: một cục nhỏ, đau ở một vùng của bầu ngực.
• Viêm vú: vùng ngực sưng, nóng, đau, có thể đỏ. Mẹ có thể sốt, đau mỏi người, mệt như bị cảm cúm.

Khi viêm vú, mẹ có thể sờ thấy một vùng cứng hình nêm. Cảm giác đau rát có thể liên tục hoặc chỉ xuất hiện khi cho bú.

Vì sao mẹ bị tắc tia sữa?

Theo NHS, viêm vú hay gặp ở mẹ cho con bú vì sữa bị ứ lại. UNICEF khuyên mẹ cải thiện việc lấy sữa ra và sửa khớp ngậm của bé khi bị tắc tia sữa.

Một số tình huống dễ làm sữa bị ứ lại gồm:

• Bé ngậm bắt vú chưa đúng nên bú không hiệu quả.
• Bỏ cữ bú hoặc giãn cữ bú quá lâu mà không vắt bớt sữa.
• Mặc áo ngực hoặc quần áo quá chật.
• Núm vú bị tổn thương, nứt.

NHS còn nêu một số yếu tố làm tăng nguy cơ viêm vú. Đó là hút thuốc, núm vú bị tổn thương do xỏ khuyên hoặc bệnh chàm. Hệ miễn dịch suy yếu, ví dụ do bệnh tiểu đường, cũng là một yếu tố.

Cách xử lý tắc tia sữa tại nhà

1. Tiếp tục cho bé bú bên bị tắc: cho bú thường xuyên và lâu như bé muốn.
2. Cho bú bên đau trước: nhưng đừng để bên ngực còn lại quá căng.
3. Đổi tư thế bú: giúp sữa ở các vùng khác nhau được lấy ra đều hơn.
4. Xoa thật nhẹ: trong lúc bé bú, xoa nhẹ cục cứng theo hướng về núm vú. Không ấn mạnh hay nặn bóp.
5. Chườm ấm ngắn trước khi bú: khăn ấm hoặc tắm nước ấm giúp sữa chảy dễ hơn. Tránh để quá nóng và không chườm lâu.
6. Chườm mát giữa các cữ bú: giúp giảm đau và sưng.
7. Mặc áo rộng, áo ngực vừa vặn: tránh đồ chật ép vào ngực.
8. Nghỉ ngơi nhiều nhất có thể: nhờ người thân hỗ trợ việc nhà.

Nếu bầu ngực vẫn căng sau cữ bú, mẹ có thể vắt bớt sữa bằng tay cho dễ chịu. Theo NHS, chỉ nên vắt vừa đủ, vì vắt quá nhiều sẽ khiến cơ thể tạo thêm sữa.

Những điều không nên làm

• Không ngừng cho bú đột ngột: theo NHS, việc này có thể làm triệu chứng nặng hơn. Mẹ còn có nguy cơ bị áp xe vú (ổ mủ trong vú).
• Không day, ấn mạnh: mọi tác động lên vùng tắc chỉ nên thật nhẹ.
• Không chườm nóng quá lâu: chỉ chườm ấm ngắn trước khi bú.
• Không tự bôi dầu, kem: hay đắp chất lạ lên ngực khi chưa có chỉ định.
• Không tự dùng kháng sinh: kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ kê đơn.

Khi nào cần đi khám?

Theo NHS, mẹ nên liên hệ bác sĩ nếu triệu chứng không cải thiện sau 12 đến 24 giờ tự chăm sóc. Mẹ cũng cần đi khám nếu thấy nặng hơn bất cứ lúc nào.

Bác sĩ có thể kê kháng sinh an toàn cho mẹ đang cho con bú. Nếu đã dùng kháng sinh 48 giờ mà không đỡ, mẹ cần quay lại khám.

Khi bị đau do tắc tia sữa, UNICEF khuyên mẹ tìm chuyên viên tư vấn sữa mẹ hoặc nữ hộ sinh. Họ có thể quan sát một cữ bú và giúp mẹ chỉnh khớp ngậm của bé.

Phòng tắc tia sữa thế nào?

• Cho bé bú sớm, bú thường xuyên theo nhu cầu, cả ngày lẫn đêm.
• Để ý khớp ngậm của bé ngay từ những ngày đầu.
• Nếu bé bỏ một cữ bú, mẹ vắt bớt một ít sữa để ngực mềm.
• Tránh áo ngực chật, dây đeo túi hoặc đai đè lên ngực.

Chăm sóc núm vú đau, nứt

Theo UNICEF, núm vú đau hoặc nứt thường là dấu hiệu bé chưa ngậm bắt vú đúng. Sửa khớp ngậm sớm giúp mẹ đỡ đau và sữa được lấy ra tốt hơn.

Sau cữ bú, mẹ có thể thoa một ít sữa mẹ lên núm vú. Nếu núm vú nứt sâu hoặc chảy máu, mẹ nên liên hệ cơ sở y tế sớm để được hỗ trợ.