Bệnh sởi ở trẻ: vì sao con cần tiêm đủ 2 mũi vắc xin phòng sởi?

Con cần tiêm đủ 2 mũi vắc xin phòng sởi vì một mũi chưa đủ bảo vệ mọi trẻ. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), 1 mũi vắc xin có hiệu quả khoảng 93%. Tiêm đủ 2 mũi, hiệu quả tăng lên khoảng 97%.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mũi thứ hai giúp bảo vệ những trẻ chưa tạo được miễn dịch sau mũi đầu. Ở Việt Nam, Chương trình tiêm chủng mở rộng tiêm sởi khi trẻ đủ 9 tháng và nhắc lại khi trẻ đủ 18 tháng tuổi.

Sởi lây nhanh đến mức nào?

WHO xếp sởi vào nhóm bệnh lây mạnh nhất ở người. Vắc xin sởi ra đời năm 1963. Trước đó, thế giới ước tính có khoảng 30 triệu ca sởi và hơn 2 triệu ca tử vong mỗi năm.

Theo CDC, nếu một người mắc sởi, tới 9 trong 10 người tiếp xúc gần mà chưa được bảo vệ sẽ bị lây. Người khác vẫn có thể bị lây trong phòng tới 2 giờ sau khi người bệnh đã rời đi.

Bệnh lây qua đường hô hấp khi người bệnh thở, ho, hắt hơi.

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), người bệnh lây cho người khác ngay từ khi có triệu chứng. Thời điểm này khoảng 4 ngày trước khi phát ban. Khả năng lây kéo dài đến 4 ngày sau khi ban xuất hiện.

Triệu chứng và biến chứng của sởi

Theo WHO, thời gian ủ bệnh thường từ 10 đến 14 ngày. NHS mô tả diễn biến thường gặp như sau:

• Ban đầu giống cảm lạnh: sốt cao, sổ mũi hoặc nghẹt mũi, hắt hơi, ho, mắt đỏ, chảy nước mắt.
• Vài ngày sau, có thể thấy đốm trắng nhỏ ở mặt trong má.
• Phát ban xuất hiện sau vài ngày, bắt đầu ở mặt và sau tai rồi lan khắp người.

Theo WHO, khoảng 30% ca sởi được báo cáo có biến chứng, tùy tuổi và tình trạng sức khỏe. Biến chứng hay gặp là viêm tai giữa, viêm thanh khí phế quản, tiêu chảy và viêm phổi. Hiếm hơn là viêm não.

Trẻ dưới 5 tuổi, trẻ suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A và trẻ có hệ miễn dịch yếu dễ bị biến chứng nặng hơn. NHS cũng lưu ý sởi khi mang thai có thể gây sảy thai, thai chết lưu, sinh non hoặc con nhẹ cân.

Vì sao cần mũi thứ hai?

Theo WHO, tiêm vắc xin cho trẻ quá nhỏ thường kém hiệu quả. Lý do là hệ miễn dịch của bé chưa trưởng thành và còn kháng thể từ mẹ.

WHO cho biết có tới 10 đến 15% trẻ tiêm mũi đầu lúc 9 tháng chưa tạo được miễn dịch. Trong số trẻ này, khoảng 95% có miễn dịch bảo vệ sau khi tiêm mũi thứ hai.

Tiêm đủ 2 mũi không chỉ bảo vệ con mình. WHO khuyến nghị các nước cần đạt tỷ lệ tiêm đủ cả 2 mũi từ 95% trở lên. Khi đó, cộng đồng mới đủ sức ngăn sởi bùng phát, bảo vệ cả những bé chưa đến tuổi tiêm.

Lịch tiêm sởi trong Chương trình tiêm chủng mở rộng

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ 15/2/2026, lịch tiêm như sau:

• Mũi 1: vắc xin sởi khi trẻ đủ 9 tháng tuổi.
• Mũi 2: vắc xin phối hợp có thành phần sởi (vắc xin sởi và rubella) khi trẻ đủ 18 tháng tuổi.

Nếu trẻ chưa tiêm đúng lịch, mẹ đưa con đi tiêm bù càng sớm càng tốt. Mũi nhắc lại tiêm khi trẻ từ 18 tháng tuổi trở lên, cách mũi có thành phần sởi trước đó ít nhất 1 tháng.

Lịch này phù hợp khuyến nghị của WHO cho các nước còn lưu hành sởi. Theo đó, mũi 1 tiêm lúc 9 tháng, mũi 2 lúc 15 đến 18 tháng tuổi.

Khi con sốt phát ban hoặc tiếp xúc người bệnh sởi

NHS khuyên gia đình liên hệ cơ sở y tế sớm trong các trường hợp sau:

• Nghi con mắc sởi, nhất là khi con sốt kèm phát ban.
• Trẻ dưới 1 tuổi đã tiếp xúc với người bệnh sởi.
• Mẹ đang mang thai đã tiếp xúc gần với người bệnh sởi.
• Con chưa tiêm đủ 2 mũi mà đã tiếp xúc gần với người bệnh.

Mẹ nên gọi điện báo trước khi đến, để cơ sở y tế bố trí chỗ khám riêng, tránh lây cho người khác. Trẻ mắc sởi nên nghỉ học ít nhất 4 ngày kể từ khi bắt đầu phát ban.

WHO khuyến nghị bổ sung vitamin A cho mọi trẻ mắc sởi. Liều dùng do nhân viên y tế chỉ định, mẹ không tự cho con uống.

Phần lớn trẻ mắc sởi không biến chứng sẽ đỡ dần sau vài ngày phát ban. Dù vậy, mẹ vẫn nên cho con tái khám theo hẹn và theo dõi sát trong những ngày bệnh.