Hội chứng em bé bị lắc: vì sao tuyệt đối không được lắc mạnh trẻ nhỏ?

Không bao giờ được lắc mạnh trẻ nhỏ, dù bé khóc đến đâu. Đầu trẻ nhỏ to và nặng so với cơ thể, cổ còn yếu. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), lắc làm đầu bé chuyển động mạnh và có thể gây tổn thương não.

Tình trạng này được gọi là hội chứng em bé bị lắc. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) xếp nó vào nhóm chấn thương đầu do bạo hành, một dạng bạo hành trẻ em nghiêm trọng. Điều mẹ cần biết là nó thường xảy ra trong lúc người lớn mất bình tĩnh, và hoàn toàn có thể phòng tránh.

Hội chứng em bé bị lắc là gì?

Theo CDC, đây là chấn thương não do bị lắc mạnh, bị va đập, hoặc cả hai. Chấn thương có thể gây chảy máu quanh não hoặc phía sau mắt.

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) giải thích trẻ nhỏ chưa đủ sức giữ vững cái đầu nặng của mình. Vì vậy, khi bị lắc, đầu bé chuyển động mạnh và não dễ bị tổn thương, dù bên ngoài có thể không thấy vết thương nào.

CDC cho biết trẻ dưới 1 tuổi có nguy cơ cao nhất.

Hậu quả nặng nề đến mức nào?

Theo CDC, có tới 1 trong 4 trẻ bị chấn thương đầu do bạo hành tử vong. Gần như tất cả trẻ sống sót đều mang hậu quả sức khỏe lâu dài, như:

• Giảm hoặc mất thị lực, giảm thính lực.
• Chậm phát triển, khó khăn trong học tập, nói.
• Co giật, khuyết tật vận động, bại não.

AAP cũng liệt kê các tổn thương như chảy máu quanh não, mù, động kinh, khuyết tật trí tuệ. Những tổn thương này thường không thể hồi phục.

Vì sao chuyện này lại xảy ra?

Theo CDC, tình trạng này thường xảy ra khi cha mẹ hoặc người chăm sóc tức giận, bực bội vì trẻ khóc. Người lớn thiếu ngủ, căng thẳng, có thể trong một khoảnh khắc mất kiểm soát.

Mẹ cần biết khóc là chuyện bình thường của trẻ nhỏ. CDC cho biết trẻ khóc, kể cả khóc kéo dài không dỗ được, là hành vi bình thường. Trẻ thường khóc nhiều hơn trong vài tháng đầu đời. AAP cho biết trẻ khỏe mạnh, được chăm sóc tốt vẫn có thể khóc 1 đến 2 giờ mỗi ngày, có bé khóc lâu hơn.

Bé khóc nhiều không có nghĩa là bố mẹ chăm con không tốt. Điều quan trọng là có sẵn cách ứng phó khi mình bắt đầu thấy quá sức.

NHS nhắc cha mẹ đừng ngại nhờ giúp đỡ. Những tuần đầu sau sinh, mẹ thường thiếu ngủ và mệt. Bố, ông bà có thể thay phiên bế bé vào buổi tối để mẹ được nghỉ.

Khi bé khóc mãi không nín, cha mẹ nên làm gì?

Thử dỗ bé nhẹ nhàng

• Kiểm tra bé có đói, ướt tã, nóng, lạnh, mệt hay không.
• Cho bé bú, bế áp sát vào người, vuốt nhẹ lưng.
• Quấn bé, đung đưa nhẹ nhàng, hát hoặc nói chuyện khẽ.
• Đặt bé vào xe đẩy và đi dạo một vòng.

Khi chính mình thấy quá sức

• Hít thở sâu, đếm đến 10.
• Đặt bé nằm ngửa trong cũi hoặc nơi an toàn, không có chăn gối, thú bông.
• Ra khỏi phòng khoảng 10 phút để bình tĩnh lại, rồi quay lại xem bé. CDC khuyên kiểm tra bé mỗi 5 đến 10 phút.
• Gọi điện cho người thân, bạn bè, nhờ người khác trông bé một lúc.

Chọn người trông bé cẩn thận

CDC khuyên không để bé ở một mình với người dễ cáu giận, nóng tính hoặc từng có hành vi bạo lực. AAP gợi ý cha mẹ quan sát cách người trông trẻ chơi với con và cách họ dỗ khi bé khóc.

Hãy nhắc mọi người trong nhà: không lắc, không tung, ném, không giật mạnh bất kỳ trẻ nào, kể cả khi đùa.

Dấu hiệu cần đưa bé đi cấp cứu

AAP liệt kê các dấu hiệu trẻ có thể đã bị chấn thương đầu do lắc: quấy khóc bất thường, li bì, khó thở, nôn, co giật, kém tỉnh táo, hôn mê. Bé khóc mãi không nín kèm dấu hiệu ốm như sốt, bỏ bú cũng cần được khám.

Đôi khi bé khóc nhiều vì đang ốm. CDC khuyên kiểm tra các dấu hiệu bệnh và gọi bác sĩ nếu nghĩ bé không khỏe. Theo NHS, cần gọi cấp cứu nếu bé co giật, da tím tái, xám hoặc tái nhợt, không phản ứng hoặc mềm nhũn, khó thở. Phát ban không mất đi khi ấn, hoặc không ướt tã trong 8 giờ cũng là dấu hiệu cần cấp cứu.

Nếu mẹ thấy mình thường xuyên kiệt sức, buồn bã hoặc khó kiềm chế cảm xúc sau sinh, hãy nói với người thân và bác sĩ. Mẹ cũng có thể đặt câu hỏi cho chuyên gia ở mục Hỏi đáp.