Ho gà ở trẻ nhỏ: vì sao mẹ bầu cần tiêm vắc xin và bé cần tiêm đúng lịch?

Ho gà nguy hiểm nhất với trẻ trong vài tháng đầu đời, khi bé chưa đủ tuổi tiêm vắc xin. Cách bảo vệ bé sớm là mẹ tiêm vắc xin có thành phần ho gà khi mang thai, để kháng thể từ mẹ truyền sang con. Sau khi chào đời, bé cần tiêm đủ mũi và đúng lịch, bắt đầu khi đủ 2 tháng tuổi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ở nước tiêm chủng tốt, ca ho gà nặng và tử vong gần như chỉ gặp ở trẻ trong những tháng đầu đời. WHO ước tính năm 2013, ho gà vẫn gây khoảng 63.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới.

Ho gà là bệnh gì, lây như thế nào?

Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Bệnh lây qua những giọt nhỏ bắn ra khi người bệnh ho, hắt hơi.

Theo WHO, ho gà lây rất mạnh ở giai đoạn đầu. Có tới 90% người sống cùng nhà chưa có miễn dịch bị lây từ người bệnh. Người bệnh không được điều trị có thể lây cho người khác từ 3 tuần trở lên sau khi bắt đầu ho từng cơn.

Người lớn và trẻ lớn đã tiêm phòng khi mắc bệnh thường chỉ ho kéo dài, không có tiếng rít, nên dễ nghĩ là ho thông thường. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết nhiều trẻ nhỏ bị lây từ người thân. Đó có thể là anh chị, cha mẹ hoặc người chăm sóc không biết mình mắc bệnh. Theo WHO, ở những trẻ dưới 6 tháng tìm được nguồn lây, người trong gia đình là nguồn lây trong 74% đến 96% trường hợp.

Dấu hiệu ho gà ở trẻ nhỏ

Theo WHO, thời gian ủ bệnh thường khoảng 9 đến 10 ngày, có thể từ 6 đến 20 ngày. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) mô tả diễn tiến thường gặp như sau:

• Giai đoạn đầu: giống cảm lạnh, sổ mũi, đau họng. Sốt cao ít gặp.
• Khoảng một tuần sau: ho thành từng cơn kéo dài vài phút, thường nặng hơn về đêm. Cuối cơn ho có thể có tiếng hít vào rít lên.
• Sau cơn ho, trẻ có thể nôn, đỏ mặt, khó thở. Trẻ nhỏ có thể tím tái hoặc tái xám.
• Ho có thể kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Mẹ cần nhớ: trẻ dưới 3 tháng tuổi có thể không có tiếng rít. WHO lưu ý trẻ rất nhỏ có khi không ho rõ, mà biểu hiện bằng những cơn ngừng thở và tím tái. Vì vậy, mẹ đừng chờ nghe tiếng rít mới nghĩ đến ho gà.

Vì sao mẹ bầu nên tiêm vắc xin ho gà?

Bé chỉ bắt đầu tiêm mũi ho gà đầu tiên khi đủ 2 tháng tuổi và cần vài mũi mới được bảo vệ tốt. Khoảng trống này là lúc bé dễ mắc bệnh nặng.

Khi mẹ tiêm vắc xin trong thai kỳ, cơ thể mẹ tạo ra kháng thể. Theo NHS, kháng thể này đi qua nhau thai sang con, bảo vệ bé ngay từ lúc sinh cho đến khi bé được tiêm vắc xin của mình.

WHO nhận định tiêm cho phụ nữ có thai có hiệu quả hơn so với chỉ tiêm cho người thân xung quanh bé. Số liệu ở Anh được WHO dẫn lại cho thấy hiệu quả bảo vệ trẻ khoảng 91% khi mẹ tiêm hơn 7 ngày trước sinh.

Tiêm vào thời điểm nào?

• Theo WHO: tiêm 1 liều vắc xin có thành phần ho gà vô bào (thường gọi là Tdap) trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối. Nên tiêm trước khi sinh ít nhất 15 ngày.
• Theo NHS: có thể tiêm từ tuần 16, thường vào khoảng lần siêu âm tuần 20. Tiêm trước tuần 32 giúp bé nhận được nhiều kháng thể hơn. Lỡ mốc này, mẹ vẫn có thể tiêm muộn hơn.
• Tiêm lại ở mỗi lần mang thai, vì kháng thể từ lần tiêm trước giảm dần.

Mẹ có thể dùng công cụ tính ngày dự sinh để biết mình đang ở tuần thai nào và chủ động hẹn lịch tiêm.

Tiêm khi mang thai có an toàn không?

Theo NHS, đây không phải vắc xin sống nên không thể gây bệnh ho gà. Anh đã tiêm thường quy cho mẹ bầu từ tháng 10/2012. Một nghiên cứu của cơ quan quản lý thuốc Anh trên khoảng 20.000 phụ nữ đã tiêm không thấy nguy cơ cho thai kỳ hay cho em bé.

Lịch tiêm ho gà cho bé trong Chương trình tiêm chủng mở rộng

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ 15/2/2026, trẻ được tiêm miễn phí vắc xin phối hợp có thành phần ho gà như sau:

• Mũi 1: khi trẻ đủ 2 tháng tuổi.
• Mũi 2: ít nhất 1 tháng sau mũi 1.
• Mũi 3: ít nhất 1 tháng sau mũi 2.
• Mũi nhắc lại: khi trẻ đủ 18 tháng tuổi.

Nếu bé trễ lịch, mẹ đưa bé đi tiêm bù ngay khi có thể. Với trẻ từ 12 tháng trở lên, mũi 3 cách mũi 2 ít nhất 6 tháng. Mũi nhắc lại nếu tiêm muộn thì cách mũi 3 ít nhất 6 tháng và trước khi trẻ đủ 4 tuổi.

WHO khuyến nghị trẻ bị gián đoạn lịch tiêm thì tiêm tiếp các mũi còn thiếu, không phải tiêm lại từ đầu. Mẹ nên giữ sổ tiêm chủng của bé và hỏi trạm y tế xã, phường để được hẹn lịch.

Cả nhà cùng bảo vệ bé sơ sinh

• Người lớn ho kéo dài nên đi khám, tránh bế, hôn bé khi đang ho.
• Rửa tay trước khi chăm bé; che miệng, mũi khi ho, hắt hơi. CDC khuyên đây là cách giúp hạn chế lây bệnh.
• Hạn chế cho người đang ho, sổ mũi đến thăm bé mới sinh.
• Mẹ đang mang thai mà tiếp xúc người mắc ho gà: báo bác sĩ sớm.

NHS cho biết người mắc ho gà đã dùng kháng sinh nên nghỉ học, nghỉ làm 48 giờ kể từ khi bắt đầu thuốc. Nếu không dùng kháng sinh thì nghỉ 3 tuần kể từ khi bắt đầu ho. Kháng sinh dùng theo chỉ định của bác sĩ, mẹ không tự mua thuốc cho bé.

Trẻ dưới 6 tháng mắc ho gà thường cần điều trị trong bệnh viện. Tiêm vắc xin cho mẹ khi mang thai và cho bé đúng lịch giúp con đi qua những tháng đầu đời an toàn hơn.