Trẻ hóc dị vật: dấu hiệu nhận biết và cách sơ cứu đúng theo độ tuổi

Khi trẻ bị hóc, việc đầu tiên là nhìn xem trẻ còn ho to được hay không. Trẻ còn ho, khóc, nói được thì khuyến khích trẻ ho tiếp. Trẻ ho không ra tiếng, không khóc, không thở được thì phải sơ cứu ngay: vỗ lưng, rồi ấn ngực với trẻ dưới 1 tuổi hoặc ép bụng với trẻ trên 1 tuổi.

Bài viết tóm tắt các bước sơ cứu theo hướng dẫn của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) và Hội Chữ thập đỏ Anh. Phần phòng tránh dựa theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP). Mẹ nên đọc trước, khi chuyện xảy ra sẽ không còn thời gian tìm hiểu.

Dấu hiệu trẻ bị hóc dị vật

Hóc dị vật là khi thức ăn hoặc đồ vật mắc lại, làm tắc đường thở. Tắc một phần thì trẻ vẫn ho, khóc được. Tắc nặng thì không khí gần như không vào được phổi.

Theo Hội Chữ thập đỏ Anh, các dấu hiệu cần chú ý là:

• Trẻ dưới 1 tuổi: không khóc được, không phát ra tiếng, không ho, không thở được.
• Trẻ lớn hơn: ôm lấy ngực hoặc cổ, không nói, không thở, không ho được.

NHS hướng dẫn: nếu trẻ đang ho to, hãy khuyến khích trẻ ho tiếp và ở bên cạnh trẻ. Ho là cách tự nhiên để đẩy dị vật ra. Không thò ngón tay móc mù vào miệng trẻ, vì có thể đẩy dị vật vào sâu hơn.

Sơ cứu trẻ dưới 1 tuổi bị hóc

Khi bé ho không hiệu quả mà vẫn tỉnh, hãy hô người đến giúp và làm theo hai bước dưới đây.

Bước 1: Vỗ lưng tối đa 5 lần

• Mẹ ngồi xuống, đặt bé nằm sấp dọc theo đùi hoặc cẳng tay.
• Một tay đỡ đầu và cổ bé. Giữ đầu bé thấp hơn mông.
• Dùng gót bàn tay kia vỗ mạnh, dứt khoát vào giữa hai bả vai, tối đa 5 lần.
• Sau mỗi lần vỗ, kiểm tra xem dị vật đã ra chưa.

Bước 2: Ấn ngực tối đa 5 lần

• Lật bé nằm ngửa dọc theo đùi.
• Đặt 2 ngón tay vào giữa ngực, ngay dưới đường nối hai núm vú.
• Ấn mạnh, dứt khoát xuống tối đa 5 lần. Kiểm tra dị vật sau mỗi lần ấn.

Với trẻ dưới 1 tuổi, các hướng dẫn trên dùng ấn ngực, không dùng ép bụng.

Sơ cứu trẻ trên 1 tuổi bị hóc

Bước 1: Vỗ lưng tối đa 5 lần

Trẻ nhỏ có thể được đặt nằm sấp trên đùi như cách làm với em bé. Nếu không làm được, cho trẻ cúi người về phía trước, mẹ đứng phía sau đỡ trẻ. Vỗ mạnh vào giữa hai bả vai tối đa 5 lần.

Bước 2: Ép bụng tối đa 5 lần

• Đứng hoặc quỳ phía sau trẻ, vòng hai tay qua dưới nách, ôm quanh phần bụng trên.
• Nắm một bàn tay lại, đặt giữa rốn và xương sườn.
• Tay kia nắm lấy bàn tay này, kéo mạnh vào trong và lên trên, tối đa 5 lần.
• Không ấn vào phần xương sườn dưới, vì có thể gây tổn thương.

Nếu dị vật vẫn chưa ra

Theo NHS, nếu dị vật chưa ra sau khi vỗ lưng và ấn ngực hoặc ép bụng, hãy gọi 115. Tiếp tục lặp lại các bước cho đến khi có người hỗ trợ. Không để trẻ ở một mình.

Nếu trẻ bất tỉnh, đặt trẻ nằm trên mặt phẳng cứng và hô người giúp. Mở miệng trẻ, chỉ lấy dị vật khi nhìn thấy rõ và dễ gắp. Sau đó bắt đầu hồi sinh tim phổi: thổi ngạt và ép tim theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.

NHS lưu ý: kể cả khi dị vật đã ra, trẻ vẫn cần được nhân viên y tế kiểm tra. Hội Chữ thập đỏ Anh cũng cho biết dị vật có thể trôi xuống phổi và cần xử lý tại bệnh viện.

Phòng hóc dị vật cho trẻ nhỏ

AAP khuyên giữ các thực phẩm dễ gây hóc tránh xa trẻ cho đến khi trẻ từ 4 tuổi trở lên, tùy sự phát triển của từng trẻ. Danh sách gồm:

• Nho nguyên quả và các loại quả tròn, chắc; miếng táo hoặc trái cây sống cắt to.
• Xúc xích, miếng thịt to, miếng phô mai to.
• Các loại hạt, đặc biệt là hạt hướng dương; bỏng ngô.
• Kẹo cứng, kẹo dẻo dính, kẹo cao su, kẹo xốp.
• Rau sống như cà rốt cắt que; bơ đậu phộng phết dày.

Thức ăn tròn, chắc như nho hoặc xúc xích chỉ nên cho trẻ ăn khi đã cắt thật nhỏ. AAP khuyên cắt miếng không lớn hơn khoảng 1,3 cm (nửa inch) và dạy trẻ nhai kỹ.

Thói quen khi ăn và chơi

• Cho trẻ ngồi ăn tại bàn hoặc ghế ăn, luôn có người lớn trông.
• Không để trẻ vừa ăn vừa chạy, đi lại, chơi đùa hoặc nằm.
• Để ý anh chị lớn đưa đồ ăn, đồ chơi nhỏ cho em.
• Chọn đồ chơi đúng độ tuổi ghi trên bao bì, tránh đồ chơi có chi tiết nhỏ dễ rời ra.
• Cất xa đồng xu, viên bi, nắp bút và pin cúc áo. AAP cảnh báo pin cúc áo nếu nuốt vào có thể gây bỏng bên trong cơ thể. Nghi trẻ nuốt pin, mẹ đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
• Bóng bay có thể gây hóc ở trẻ đến 8 tuổi, cần người lớn trông khi chơi.

Khi bé bắt đầu ăn dặm, mẹ cho bé ngồi thẳng và luôn ở cạnh bé trong suốt bữa ăn. Có thắc mắc về cách chế biến cho bé, mẹ có thể gửi câu hỏi tới chuyên gia ở mục Hỏi đáp.