Ngày Quốc tế Nữ hộ sinh 5/5: nữ hộ sinh làm gì cho mẹ và bé?

Ngày 5/5 hằng năm là Ngày Quốc tế Nữ hộ sinh (International Day of the Midwife). Đây là dịp tôn vinh những người đồng hành cùng mẹ suốt thai kỳ, lúc vượt cạn và những ngày đầu sau sinh.

Báo cáo Tình trạng hộ sinh thế giới 2021 do Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các đối tác thực hiện cho thấy vai trò lớn của nghề này. Khi được bảo vệ và hỗ trợ, nữ hộ sinh có thể đáp ứng khoảng 90% nhu cầu chăm sóc thiết yếu về sức khỏe sinh sản, bà mẹ, trẻ sơ sinh và vị thành niên.

Nữ hộ sinh làm những việc gì?

Ở Việt Nam, người làm nghề này thường được gọi là nữ hộ sinh hoặc hộ sinh. Theo UNFPA, nữ hộ sinh chăm sóc mẹ và bé ở nhiều giai đoạn:

• Khi mang thai: khám thai, theo dõi sức khỏe mẹ và thai, tư vấn cho mẹ.
• Khi sinh: theo dõi chuyển dạ, hỗ trợ mẹ sinh an toàn.
• Sau sinh: chăm sóc mẹ và bé, hỗ trợ mẹ cho con bú.
• Ngoài thai sản: tư vấn kế hoạch hóa gia đình, sàng lọc ung thư vú, ung thư cổ tử cung, cung cấp thông tin sức khỏe sinh sản cho vị thành niên.

UNFPA cho biết nữ hộ sinh làm việc cùng người phụ nữ để chăm sóc tôn trọng, lấy người mẹ làm trung tâm. Khi có thiên tai, xung đột, họ thường là người đầu tiên chăm sóc mẹ bầu và trẻ sơ sinh, kể cả ở vùng nguy hiểm, xa xôi.

Vì sao thế giới cần thêm nữ hộ sinh?

Theo UNFPA, chăm sóc hộ sinh có chất lượng giúp cải thiện hơn 50 kết quả sức khỏe. Nó cũng giúp giảm can thiệp không cần thiết, chẳng hạn mổ lấy thai.

UNFPA cho biết nữ hộ sinh góp phần giảm mang thai ngoài ý muốn, phá thai không an toàn và lây truyền HIV từ mẹ sang con. Tuy vậy, thế giới vẫn đang thiếu người:

• Báo cáo Tình trạng hộ sinh thế giới 2021 ước tính thế giới thiếu khoảng 900.000 nữ hộ sinh. Con số này có thể giảm còn 750.000 vào năm 2030 nếu các nước giữ xu hướng hiện tại.
• Nếu được phát huy đầy đủ, nữ hộ sinh có thể giúp cứu khoảng 4,3 triệu người mỗi năm vào năm 2035, gồm mẹ, trẻ sơ sinh và thai nhi.

Nhân Ngày Quốc tế Nữ hộ sinh 5/5/2026, UNFPA kêu gọi đầu tư thêm 1 triệu nữ hộ sinh. Theo UNFPA, đây là cách hiệu quả để cứu sống mẹ và trẻ sơ sinh, nhờ mở rộng tiếp cận khám thai, sinh an toàn và chăm sóc sau sinh.

Mẹ được chăm sóc thế nào khi chuyển dạ?

Năm 2018, WHO ban hành khuyến nghị về chăm sóc trong chuyển dạ để có trải nghiệm sinh tích cực. Một số khuyến nghị liên quan trực tiếp đến cách nữ hộ sinh làm việc với mẹ:

• Chăm sóc tôn trọng: giữ phẩm giá, sự riêng tư và bí mật cho người mẹ, không để mẹ bị tổn hại hay đối xử tệ. Mẹ được giải thích để tự lựa chọn và được hỗ trợ liên tục khi chuyển dạ.
• Giao tiếp rõ ràng: nhân viên y tế trao đổi với mẹ bằng cách đơn giản, phù hợp văn hóa.
• Có người đi cùng: mọi sản phụ được khuyến nghị có một người thân do mình chọn ở bên trong suốt quá trình chuyển dạ và sinh.
• Chăm sóc liên tục: ở nơi có chương trình hộ sinh hoạt động tốt, mẹ được một nữ hộ sinh hoặc nhóm nhỏ nữ hộ sinh quen thuộc theo dõi từ khi mang thai đến sau sinh.

Mẹ có thể hỏi nữ hộ sinh những gì?

Nữ hộ sinh là người mẹ gặp nhiều trong các lần khám thai và những ngày nằm viện. Đừng ngại hỏi những điều mình băn khoăn, chẳng hạn:

• Dấu hiệu chuyển dạ, khi nào cần vào viện.
• Cách thở, tư thế giúp dễ chịu hơn khi chuyển dạ.
• Cách cho bé ngậm bắt vú, cách biết bé bú đủ.
• Chăm sóc vết khâu tầng sinh môn hoặc vết mổ, vệ sinh sau sinh.
• Biện pháp tránh thai phù hợp khi đang cho con bú.

Mẹ có thể dùng công cụ tính ngày dự sinh để biết mình đang ở tuần thai nào và chuẩn bị câu hỏi cho từng lần khám.

Cách gia đình bày tỏ sự trân trọng

UNFPA cho biết khoảng 90% nữ hộ sinh là phụ nữ. Họ thường làm việc nặng nhọc, thu nhập chưa tương xứng và ít cơ hội thăng tiến. Một lời cảm ơn, sự hợp tác và tôn trọng của gia đình sản phụ là động viên thiết thực với họ.

Ngày 5/5 là dịp để nhớ rằng phía sau mỗi ca sinh an toàn có bàn tay của những người hộ sinh tận tụy. Mẹ có câu hỏi về thai kỳ và chăm sóc sau sinh, có thể gửi cho chuyên gia ở mục Hỏi đáp.