Ngày Dân số Việt Nam 26/12: thông điệp về sinh con và chăm sóc bà mẹ, trẻ em

Ngày 26/12 hằng năm là Ngày Dân số Việt Nam, gắn với Tháng hành động quốc gia về dân số vào tháng 12. Thông điệp những năm gần đây đã đổi khác: từ vận động sinh ít con sang khuyến khích sinh đủ hai con và nâng cao chất lượng dân số, bắt đầu từ sức khỏe của mẹ và bé.

Năm 2025, chủ đề Ngày Dân số Việt Nam là "Đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển bền vững". Năm 2026 cũng là năm đầu tiên Luật Dân số có hiệu lực, với nhiều quy định liên quan trực tiếp đến các gia đình trẻ.

Vì sao chọn ngày 26/12?

Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), ngày 26/12/1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 216/CP về việc sinh đẻ có hướng dẫn. Quyết định nêu rõ mục tiêu: vì sức khỏe của người mẹ, vì hạnh phúc và hòa thuận gia đình, để việc nuôi dạy con được chu đáo.

Đây là mốc để Chính phủ lấy ngày 26/12 hằng năm làm Ngày Dân số Việt Nam. Hơn 6 thập kỷ qua, chính sách dân số chuyển dần từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Bức tranh dân số hiện nay

Theo báo cáo của Bộ Y tế do Cục Dân số đăng tải:

• Dân số Việt Nam đạt khoảng 101,87 triệu người tính đến ngày 24/12/2025, theo số liệu của Liên Hợp Quốc.
• Mức sinh giảm từ 2,01 con/phụ nữ năm 2022 xuống khoảng 1,91 con/phụ nữ năm 2024, thấp nhất trong lịch sử.
• Năm 2024, chỉ khoảng 17% tỉnh, thành phố đạt mức sinh thay thế.
• Tỷ số giới tính khi sinh còn cao, khoảng 111,4 bé trai trên 100 bé gái.
• Việt Nam được dự báo trở thành quốc gia có dân số già sau năm 2036.

Theo Bộ Y tế, mức sinh giảm sâu và kéo dài là thách thức lớn của công tác dân số. Ở đô thị lớn, áp lực chi phí nuôi con, nhà ở, việc làm khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ trì hoãn sinh con.

Luật Dân số: những điểm mẹ cần biết

Luật Dân số (113/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 1/7/2026. Một số quy định liên quan đến sinh con và chăm sóc mẹ, bé:

Quyền quyết định sinh con

Mỗi cá nhân, cặp vợ chồng quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh. Quyết định dựa trên tuổi, sức khỏe, điều kiện học tập, công việc, thu nhập và nuôi dạy con, trên cơ sở bình đẳng.

Biện pháp khuyến khích sinh con

• Sinh con thứ hai: lao động nữ được nghỉ thai sản 7 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
• Hỗ trợ tài chính khi sinh con cho phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người.
• Hỗ trợ tài chính cho phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức thay thế, và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Theo Điều 30 của Luật, hai quy định này có hiệu lực từ 1/1/2027.
• Người có từ 2 con đẻ trở lên được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội.

Theo Cục Dân số, Nghị định 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định chi tiết các chính sách này. Mức hỗ trợ tài chính tối thiểu là 2 triệu đồng mỗi phụ nữ. Tỉnh, thành phố có thể quy định mức cao hơn.

Nâng cao chất lượng dân số từ sớm

• Luật khuyến khích nam, nữ chủ động tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Tỉnh, thành phố có thể hỗ trợ kinh phí.
• Luật khuyến khích sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh, kinh phí được hỗ trợ theo lộ trình.
• Theo Cục Dân số, Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh 4 bệnh: hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và thalassemia. Trẻ sơ sinh được sàng lọc 5 bệnh: suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh nặng.

Thông điệp cho các gia đình trẻ

Theo Bộ Y tế, trọng tâm công tác dân số năm 2026 là khuyến khích sinh đủ hai con, từng bước trở lại mức sinh thay thế. Đi cùng là các giải pháp về nhà ở, y tế, giáo dục, việc làm để giảm áp lực cho cặp vợ chồng trẻ.

Một số việc các gia đình có thể làm:

• Hai vợ chồng cùng đi tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn hoặc trước khi có thai.
• Khi có thai, khám thai đúng hẹn và làm các xét nghiệm sàng lọc theo chỉ định. Công cụ tính ngày dự sinh giúp mẹ theo dõi tuần thai.
• Đưa bé đi sàng lọc sơ sinh và tiêm chủng đúng lịch.
• Nói không với lựa chọn giới tính thai nhi. Con trai hay con gái đều quý như nhau.
• Bố cùng chia sẻ việc chăm con, nhất là trong những ngày nghỉ khi vợ sinh.

Ngày Dân số Việt Nam không chỉ là chuyện của các con số. Mỗi gia đình được chuẩn bị tốt, mỗi đứa trẻ được chào đời khỏe mạnh đều góp phần vào chất lượng dân số của cả nước.