Tuần lễ Tiêm chủng Thế giới cuối tháng 4: ý nghĩa và mẹ có thể làm gì cho con?

Tuần lễ Tiêm chủng Thế giới diễn ra từ 24 đến 30/4 hằng năm, do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các đối tác phát động. Mục đích là nhắc mọi người về giá trị cứu sống của vắc xin và kêu gọi không để ai bị bỏ lại.

Với mẹ, đây là dịp tốt để mở sổ tiêm chủng của con và của chính mình, xem còn mũi nào chưa tiêm.

Chủ đề và thông điệp năm 2025

Năm 2025, WHO chọn khẩu hiệu "Immunization for All is Humanly Possible", tạm dịch: tiêm chủng cho mọi người là điều con người có thể làm được. Thông điệp nhấn mạnh rằng với nỗ lực chung và đầu tư đầy đủ, ai cũng có thể được bảo vệ khỏi bệnh có vắc xin phòng ngừa.

Theo WHO, vắc xin là một trong những thành tựu lớn của nhân loại:

• Trong 50 năm qua, vắc xin thiết yếu đã cứu 154 triệu người.
• Vắc xin đóng góp 40% vào mức cải thiện tỷ lệ sống của trẻ dưới 1 tuổi trong nửa thế kỷ.
• Vắc xin có thể phòng hơn 30 bệnh nhiễm trùng trong suốt cuộc đời, trong đó có viêm phổi, cúm và ung thư cổ tử cung.

Vì sao vẫn cần nhắc về tiêm chủng?

WHO cho biết tiến bộ về tiêm chủng đang chững lại. Năm 2023, 14,5 triệu trẻ em trên thế giới chưa được tiêm bất kỳ mũi vắc xin thường quy nào.

Bất bình đẳng, xung đột, thông tin sai lệch và thiếu kinh phí khiến hàng triệu người chưa được bảo vệ. Khi tỷ lệ tiêm giảm, những bệnh tưởng như đã kiểm soát được có thể quay lại.

WHO nhấn mạnh tiêm chủng không chỉ bảo vệ trẻ em. Vắc xin bảo vệ mọi lứa tuổi, từ phụ nữ mang thai đến ông bà. Một số vắc xin mới như vắc xin sốt rét, vắc xin virus hợp bào hô hấp (RSV) và vắc xin HPV đang mở rộng cơ hội bảo vệ thêm nhiều người.

Ở Việt Nam, trẻ được tiêm miễn phí những gì?

Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ 15/2/2026, Chương trình tiêm chủng mở rộng tiêm miễn phí cho trẻ em vắc xin phòng nhiều bệnh. Trong đó có:

• Viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Hib.
• Sởi, rubella, viêm não Nhật Bản, tiêu chảy do virus Rota.
• Bệnh do phế cầu, triển khai theo lộ trình của Chính phủ.

Phụ nữ có thai được tiêm vắc xin uốn ván trong chương trình. Số mũi tùy tiền sử tiêm của mẹ.

Lịch tiêm cụ thể của từng đợt do trạm y tế xã, phường thông báo. Mẹ nên giữ liên lạc với trạm y tế nơi cư trú để không bỏ lỡ.

Mẹ có thể làm gì trong Tuần lễ Tiêm chủng?

Kiểm tra sổ tiêm của con

• Đối chiếu sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng quản lý tiêm chủng với lịch của Chương trình tiêm chủng mở rộng.
• Nếu con trễ mũi nào, liên hệ trạm y tế để tiêm bù ngay khi có thể. Thông tư 52/2025/TT-BYT có hướng dẫn tiêm bù cho từng loại vắc xin.
• Cất giữ sổ tiêm cẩn thận, chụp ảnh lưu lại. Sổ này cần khi con đi học, đi khám.

Chuẩn bị cho mẹ khi có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thai

• Hỏi bác sĩ về những mũi tiêm phù hợp trước và trong khi mang thai.
• Tiêm uốn ván theo lịch dành cho phụ nữ có thai. Mũi cuối cùng cần tiêm trước ngày dự sinh ít nhất 2 tuần.
• Hỏi thêm về vắc xin cúm và vắc xin có thành phần ho gà cho mẹ bầu. Hai vắc xin này giúp bảo vệ bé trong những tháng đầu đời.

Tìm thông tin từ nguồn tin cậy

WHO coi thông tin sai lệch là một trở ngại của tiêm chủng. Khi đọc được tin đồn về vắc xin trên mạng xã hội, mẹ hãy hỏi lại nhân viên y tế. Mẹ cũng có thể gửi câu hỏi cho chuyên gia ở mục Hỏi đáp.

Trước và sau khi con đi tiêm

Trước khi tiêm, nhân viên y tế sẽ khám sàng lọc cho bé. Mẹ hãy báo rõ tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng và các mũi đã tiêm.

Sau tiêm, mẹ cho bé ở lại điểm tiêm theo hướng dẫn của nhân viên y tế, rồi tiếp tục theo dõi bé ở nhà.

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), sau tiêm bé có thể quấy khóc một lúc và dịu lại khi được ôm ấp. Chỗ tiêm có thể đau, đỏ trong 2 đến 3 ngày rồi tự hết. Một số trẻ mệt, cáu kỉnh hoặc sốt. Mẹ không mặc quá nhiều lớp áo, không đắp chăn dày cho bé và cho bé bú, uống nhiều hơn. Thuốc hạ sốt dùng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. NHS cho biết phản ứng dị ứng nặng hiếm gặp và thường xảy ra trong vài phút sau tiêm.

Tuần lễ Tiêm chủng Thế giới chỉ kéo dài 7 ngày, nhưng việc tiêm đủ và đúng lịch cần được duy trì quanh năm. Mỗi mũi tiêm đúng hẹn là một lớp bảo vệ cho con và cho cả cộng đồng.