Ngày Thế giới phòng chống sinh non 17/11: sinh non là gì và mẹ cần biết gì?

Ngày 17/11 hằng năm là Ngày Thế giới về trẻ sinh non (World Prematurity Day). Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhắc đến ngày này như một dịp vận động, nâng cao hiểu biết về sinh non.

Sinh non là khi em bé chào đời trước 37 tuần thai. Theo báo cáo của WHO năm 2023, năm 2020 thế giới có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non. Nghĩa là cứ 10 trẻ ra đời thì có khoảng 1 trẻ sinh non.

Sinh non là gì và được chia thành mấy nhóm?

Một thai kỳ thường kéo dài khoảng 40 tuần. Em bé sinh trước khi tròn 37 tuần được gọi là sinh non.

Báo cáo "Born too soon" của WHO chia sinh non thành ba nhóm theo tuổi thai:

• Sinh cực non: dưới 28 tuần.
• Sinh rất non: từ 28 đến dưới 32 tuần.
• Sinh non trung bình đến muộn: từ 32 đến dưới 37 tuần.

Theo WHO, khoảng 85% ca sinh non rơi vào nhóm 32 đến 37 tuần. Ở nhóm này, bé thường có thể sống mà không cần chăm sóc tích cực sơ sinh.

Muốn biết chính xác mình đang ở tuần thai thứ mấy, mẹ có thể dùng công cụ tính ngày dự sinh. Biết đúng tuần thai giúp mẹ nhận ra khi nào chuyển dạ là quá sớm.

Vì sao sinh non đáng được quan tâm?

Theo WHO, biến chứng của sinh non là nguyên nhân gây tử vong nhiều nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Năm 2021, gần 1 triệu trẻ tử vong do biến chứng trực tiếp của sinh non.

Con số này gần như không đổi so với 10 năm trước. Theo WHO, những biện pháp chăm sóc sẵn có hiện nay có thể giúp ngăn khoảng 900.000 ca tử vong.

Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cho biết trẻ sinh non có thể gặp vấn đề sức khỏe. Một số vấn đề kéo dài, như bại não. Một số khác như khó khăn trong học tập có thể xuất hiện muộn hơn.

Tin tốt là chăm sóc đúng cách giúp rất nhiều trẻ sinh non lớn lên khỏe mạnh. Hiểu biết của mẹ và gia đình là một phần quan trọng của quá trình đó.

Ai có nguy cơ sinh non cao hơn?

Sinh non có thể xảy ra với bất kỳ ai mà không báo trước. Theo ACOG, nhiều mẹ sinh non không có yếu tố nguy cơ nào. Tuy vậy, một số yếu tố làm nguy cơ tăng lên:

• Từng sinh non ở lần mang thai trước.
• Cổ tử cung ngắn, phát hiện qua siêu âm đầu dò.
• Từng có thủ thuật ở cổ tử cung.
• Mang song thai, đa thai.
• Ra máu âm đạo hoặc bị nhiễm trùng khi mang thai.
• Cân nặng trước khi mang thai thấp, ăn uống thiếu chất.
• Hút thuốc lá khi mang thai.
• Mẹ dưới 17 tuổi hoặc trên 35 tuổi.

Nếu có một trong các yếu tố trên, mẹ nên báo bác sĩ ngay từ lần khám thai đầu. Bác sĩ sẽ có kế hoạch theo dõi phù hợp.

Dấu hiệu chuyển dạ sinh non mẹ cần biết

Chuyển dạ sinh non là chuyển dạ bắt đầu trước 37 tuần. Các cơn co tử cung làm cổ tử cung mỏng dần và mở ra. Theo ACOG, dấu hiệu gồm:

• Đau quặn bụng nhẹ, có thể kèm tiêu chảy.
• Dịch âm đạo thay đổi: lỏng như nước, lẫn máu hoặc nhầy.
• Lượng dịch âm đạo tăng lên.
• Cảm giác nặng, tức vùng chậu hoặc bụng dưới.
• Đau lưng âm ỉ, liên tục ở thắt lưng.
• Bụng gò đều đặn hoặc thường xuyên, nhiều khi không đau.
• Vỡ ối: nước chảy ồ ra hoặc rỉ ra từng ít.

ACOG cho biết khoảng 3 trong 10 trường hợp, chuyển dạ sinh non tự dừng lại. Nhưng chỉ bác sĩ mới đánh giá được điều này. Mẹ không nên tự theo dõi ở nhà.

Bác sĩ có thể làm gì khi mẹ có nguy cơ sinh sớm?

Khi chuyển dạ sinh non, bác sĩ sẽ khám cổ tử cung, theo dõi cơn co và có thể siêu âm. Mục tiêu là giảm nguy cơ sinh non và bảo vệ sức khỏe của mẹ và bé.

Theo ACOG, bác sĩ có thể dùng một số thuốc để chuẩn bị cho bé. Ví dụ, thuốc corticosteroid giúp phổi và các cơ quan của bé trưởng thành nhanh hơn. Thuốc thường được cân nhắc từ tuần 24 đến tuần 34 khi có nguy cơ sinh trong 7 ngày.

Mọi loại thuốc đều được dùng theo chỉ định của bác sĩ. Nếu bệnh viện không đủ điều kiện chăm sóc trẻ sinh non, bác sĩ có thể chuyển mẹ đến nơi phù hợp hơn.

Chăm sóc bé sinh non theo khuyến nghị của WHO

Năm 2022, WHO ban hành khuyến nghị về chăm sóc trẻ sinh non hoặc nhẹ cân. Một số điểm chính gia đình có thể tham gia:

• Chăm sóc kiểu mẹ kangaroo: bé được ôm áp da kề da trên ngực mẹ hoặc người thân. WHO khuyến nghị bắt đầu càng sớm càng tốt sau sinh, từ 8 đến 24 giờ mỗi ngày.
• Sữa mẹ: sữa của chính mẹ được khuyến nghị cho trẻ sinh non, kể cả bé rất non.
• Cho ăn sớm: bé được cho ăn sớm nhất có thể từ ngày đầu. Bé chưa bú được thì dùng sữa mẹ vắt.
• Gia đình cùng chăm sóc: cha mẹ được hỗ trợ để tham gia chăm con thường ngày.

Ngày 17/11 là dịp để mỗi gia đình nhìn lại cách chăm sóc thai kỳ. Khám thai đều đặn, biết dấu hiệu bất thường và đi viện kịp thời là những việc mẹ có thể làm ngay.