Khuyến nghị chăm sóc sau sinh của WHO: mẹ và bé cần khám mấy lần trong 6 tuần đầu?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mẹ và bé cần được chăm sóc sau sinh ít nhất 4 lần trong 6 tuần đầu. Các mốc gồm: trong 24 giờ đầu, từ 48 đến 72 giờ, từ ngày 7 đến 14 và trong tuần thứ 6 sau sinh.

WHO ban hành khuyến nghị này vào tháng 3/2022. Tên đầy đủ là hướng dẫn "Chăm sóc mẹ và trẻ sơ sinh vì một trải nghiệm sau sinh tích cực". Lịch khám áp dụng cho mẹ và bé khỏe mạnh, dù sinh tại cơ sở y tế hay tại nhà.

Vì sao 6 tuần đầu sau sinh lại quan trọng?

WHO gọi giai đoạn từ khi sinh đến 6 tuần (42 ngày) là thời gian rất quan trọng với mẹ, bé và cả gia đình. Cơ thể mẹ đang hồi phục sau sinh. Bé đang làm quen với cuộc sống bên ngoài bụng mẹ.

Nhiều vấn đề sức khỏe của mẹ và bé có thể xuất hiện trong thời gian này. Khám đúng hẹn giúp phát hiện sớm và xử trí kịp thời.

Hướng dẫn mới của WHO chú trọng cả sức khỏe tinh thần của mẹ, không chỉ sức khỏe thể chất. Mẹ được khuyến khích chia sẻ cảm xúc của mình trong mỗi lần khám.

Lịch 4 lần chăm sóc sau sinh theo WHO

Theo khuyến nghị số 44 trong hướng dẫn của WHO:

1. Trong 24 giờ đầu: sinh tại cơ sở y tế thì mẹ và bé khỏe mạnh nên ở lại ít nhất 24 giờ. Sinh tại nhà thì lần chăm sóc đầu tiên nên diễn ra sớm nhất có thể trong 24 giờ.
2. Từ 48 đến 72 giờ sau sinh, tức khoảng ngày thứ 2 đến ngày thứ 3.
3. Từ ngày 7 đến ngày 14 sau sinh.
4. Trong tuần thứ 6 sau sinh.

WHO cũng khuyến nghị thăm khám tại nhà trong tuần đầu sau sinh. Người đến thăm là nhân viên y tế, hoặc nhân viên y tế cộng đồng đã được tập huấn. Nếu không thể thăm nhà, mẹ và bé được khám ngoại trú.

Trước khi ra viện, nhân viên y tế cần đánh giá sức khỏe của hai mẹ con, kể cả tinh thần của mẹ. Họ cũng xem cha mẹ đã tự tin chăm con chưa, điều kiện ở nhà ra sao. Mẹ được hướng dẫn, phát tài liệu để chuẩn bị chăm sóc tại nhà.

Mỗi lần khám, mẹ được kiểm tra những gì?

Trong 24 giờ đầu, nhân viên y tế theo dõi đều đặn lượng máu ra ở âm đạo và độ co của tử cung. Nhiệt độ, mạch của mẹ cũng được theo dõi.

Huyết áp được đo ngay sau sinh. Nếu bình thường, huyết áp được đo lại trong vòng 6 giờ.

Ở các lần khám sau, mẹ được hỏi về sức khỏe chung và được kiểm tra:

• Tiểu tiện, tình trạng són tiểu và đại tiện.
• Vết khâu tầng sinh môn (vùng giữa âm đạo và hậu môn) có lành tốt không.
• Đau đầu, mệt mỏi, đau lưng, đau vú, đau tử cung và sản dịch (dịch ra từ âm đạo sau sinh).

WHO khuyến nghị sàng lọc trầm cảm và lo âu sau sinh bằng công cụ đã được kiểm chứng. Mẹ được tư vấn về biện pháp tránh thai và vận động phù hợp.

Nếu không có chống chỉ định, WHO khuyến khích mẹ vận động đều đặn, ít nhất 150 phút mỗi tuần. Ở nơi thiếu máu thai kỳ phổ biến, mẹ có thể được bổ sung sắt trong 6 đến 12 tuần. Sắt có thể dùng riêng hoặc kèm axit folic, theo chỉ định của nhân viên y tế.

Bé được chăm sóc những gì?

Ở mỗi lần khám, bé được kiểm tra các dấu hiệu nguy hiểm. WHO cũng khuyến nghị:

• Sàng lọc bất thường ở mắt và sàng lọc thính lực cho mọi trẻ sơ sinh.
• Đo vàng da qua da trước khi bé ra viện.
• Tắm lần đầu sau sinh ít nhất 24 giờ với bé đủ tháng, khỏe mạnh.
• Giữ cuống rốn sạch và khô.
• Cho bé nằm ngửa khi ngủ trong năm đầu, để phòng đột tử ở trẻ sơ sinh.
• Tiêm chủng cho bé theo khuyến nghị hiện hành.
• Cho bé bú mẹ hoàn toàn đến 6 tháng tuổi. Mẹ được tư vấn, hỗ trợ cho con bú ở mỗi lần khám.

WHO cũng khuyên cha mẹ chăm sóc đáp ứng, tức là để ý và đáp lại nhu cầu của con. Cha mẹ nên chơi, trò chuyện cùng con từ những ngày đầu.

Dấu hiệu cần đi khám ngay, không chờ lịch hẹn

Giữa các lần khám, mẹ và gia đình cần để ý những dấu hiệu bất thường. Danh sách dưới đây theo WHO và CDC Hoa Kỳ.

Mẹ cũng nên đi khám khi cảm thấy mệt mỏi quá sức, buồn bã kéo dài sau sinh. Đây là những dấu hiệu mà CDC khuyên không nên bỏ qua. Mẹ không cần ngại chia sẻ với nhân viên y tế hoặc người thân.