Tham gia BHXH tự nguyện được hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh con: điều kiện, hồ sơ

Có. Từ ngày 1/7/2025, người tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện được nhận trợ cấp thai sản 2.000.000 đồng mỗi con. Quy định này nằm trong Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, từ Điều 94 đến Điều 97.

Trước đây, BHXH tự nguyện chỉ có chế độ hưu trí và tử tuất. Nay mẹ làm nghề tự do, buôn bán nhỏ hay làm nông cũng có thêm một khoản hỗ trợ khi sinh con. Bài viết dưới đây giúp mẹ hiểu ai được hưởng, hưởng bao nhiêu và cần giấy tờ gì.

Ai được nhận trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện?

Theo Điều 94 của Luật, có hai nhóm được hưởng. Đó là lao động nữ sinh con và lao động nam có vợ sinh con.

Điều kiện chung là đã đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con. Thời gian vừa đóng BHXH bắt buộc vừa đóng tự nguyện cũng được tính.

Luật còn quy định một số trường hợp đặc biệt:

• Nếu cả cha và mẹ cùng đủ điều kiện, chỉ một trong hai người được hưởng.
• Nếu chỉ mẹ tham gia và mẹ mất sau khi sinh, cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng được hưởng.
• Nếu một người đủ điều kiện ở cả chế độ bắt buộc và tự nguyện, người đó chỉ hưởng theo chế độ bắt buộc.

Mức trợ cấp là bao nhiêu?

Điều 95 quy định mức trợ cấp là 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra. Như vậy, mẹ sinh đôi sẽ được tính cho cả hai con.

Mức này cũng áp dụng cho mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung hoặc chết khi chuyển dạ. Đây là sự chia sẻ của Nhà nước với gia đình trong hoàn cảnh mất mát.

Khoản trợ cấp do ngân sách nhà nước bảo đảm. Chính phủ có thể điều chỉnh mức này theo điều kiện kinh tế, xã hội và khả năng ngân sách.

Một số mẹ còn được hưởng thêm chính sách hỗ trợ khác theo quy định của Chính phủ. Đó là lao động nữ người dân tộc thiểu số, hoặc người Kinh có chồng là người dân tộc thiểu số, thuộc hộ nghèo.

Vợ chồng tham gia hai loại BHXH khác nhau thì sao?

Nhiều gia đình có chồng đi làm công ty, đóng BHXH bắt buộc, còn vợ đóng BHXH tự nguyện. Luật quy định rõ trường hợp này.

Khi một người hưởng theo BHXH bắt buộc và người kia hưởng theo BHXH tự nguyện, mỗi người hưởng theo chế độ của mình. Ví dụ, chồng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi vợ sinh theo BHXH bắt buộc. Vợ được nhận trợ cấp 2.000.000 đồng theo BHXH tự nguyện nếu đủ điều kiện.

Hồ sơ cần chuẩn bị và thời hạn nộp

Theo Điều 96, hồ sơ rất gọn. Mẹ chỉ cần bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con.

Trường hợp thai chết hoặc con chết khi chưa được cấp giấy chứng sinh, mẹ nộp một trong các giấy tờ sau:

• Bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện có thể hiện việc con chết.
• Bản sao giấy báo tử của con.
• Văn bản xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã, nếu con chết trong vòng 24 giờ sau khi sinh.

Theo Điều 97, người lao động nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH trong 60 ngày kể từ ngày sinh con. Cơ quan BHXH giải quyết trong 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ.

Nếu không giải quyết, cơ quan BHXH phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do. Mẹ nên giữ lại giấy hẹn hoặc biên nhận khi nộp hồ sơ.

Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng BHXH tự nguyện

Nhiều mẹ e ngại vì phải tự đóng toàn bộ. Thực tế, Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP, ban hành ngày 25/6/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2025.

Mức hỗ trợ tính theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng hằng tháng theo chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (1.500.000 đồng/tháng):

• 50% với người thuộc hộ nghèo, hoặc đang sống tại xã đảo, đặc khu.
• 40% với người thuộc hộ cận nghèo.
• 30% với người dân tộc thiểu số.
• 20% với những người tham gia khác.

Thời gian được hỗ trợ tùy thời gian tham gia thực tế, tối đa 10 năm (120 tháng). Mức thu nhập thấp nhất làm căn cứ đóng là 1.500.000 đồng/tháng.

Khoản hỗ trợ khác khi sinh con từ năm 2026

Bên cạnh BHXH, Luật Dân số số 113/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2026 bổ sung các biện pháp hỗ trợ tài chính khi sinh con. Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định mức tối thiểu là 2.000.000 đồng cho mỗi phụ nữ thuộc một trong ba trường hợp:

• Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người.
• Phụ nữ sinh con tại tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế.
• Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi.

Hai trường hợp sau có hiệu lực từ 1/1/2027. Phụ nữ thuộc nhiều trường hợp cùng lúc chỉ được hưởng một mức.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và chi trả khoản này cùng lúc đăng ký khai sinh. Kinh phí lấy từ ngân sách địa phương. Đây là chính sách dân số, tách riêng với trợ cấp thai sản của BHXH.

Quy định có thể được điều chỉnh theo từng thời kỳ. Khi cần hướng dẫn cụ thể, mẹ nên hỏi cơ quan BHXH hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú.