Lao động nữ mang thai được pháp luật bảo vệ thế nào theo Bộ luật Lao động 2019?

Bộ luật Lao động 2019 dành riêng nhiều quy định để bảo vệ lao động nữ mang thai. Trọng tâm là mẹ không bị sa thải vì mang thai và không phải làm đêm, làm thêm giờ ở cuối thai kỳ. Mẹ làm việc nặng nhọc còn được giảm tải công việc.

Bộ luật số 45/2019/QH14 có hiệu lực từ 1/1/2021. Bộ luật đã được sửa đổi một số điều. Trong đó, Luật Dân số sửa quy định nghỉ thai sản từ 1/7/2026.

Không bị sa thải, không bị chấm dứt hợp đồng vì mang thai

Khoản 3 Điều 137 nêu rõ người sử dụng lao động không được sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng vì lý do mang thai. Quy định này cũng áp dụng với lý do kết hôn, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Ngoại lệ chỉ áp dụng khi người sử dụng lao động là cá nhân đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự. Hoặc khi doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, hoặc bị cơ quan đăng ký kinh doanh thông báo không có người đại diện theo pháp luật.

Các quy định khác cũng bảo vệ mẹ:

• Điều 37: người sử dụng lao động không được đơn phương chấm dứt hợp đồng với lao động nữ mang thai. Quy định tương tự với người đang nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
• Điều 122: không được xử lý kỷ luật lao động với người lao động nữ đang mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
• Hợp đồng hết hạn khi mẹ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi thì mẹ được ưu tiên ký hợp đồng mới.

Không làm đêm, làm thêm giờ ở cuối thai kỳ

Theo khoản 1 Điều 137, lao động nữ không phải làm việc ban đêm, làm thêm giờ, đi công tác xa trong các trường hợp:

• Mang thai từ tháng thứ 7.
• Mang thai từ tháng thứ 6 nếu làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
• Đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, trừ khi người lao động đồng ý.

Theo khoản 4 Điều 137, lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong giờ làm. Trong thời gian hành kinh, lao động nữ được nghỉ 30 phút mỗi ngày. Những thời gian nghỉ này vẫn được hưởng đủ lương theo hợp đồng.

Làm công việc nặng nhọc, độc hại khi mang thai

Khoản 2 Điều 137 áp dụng cho lao động nữ làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Quy định cũng áp dụng với công việc có ảnh hưởng xấu tới chức năng sinh sản và nuôi con.

Khi mang thai và đã thông báo cho người sử dụng lao động, mẹ được bố trí theo một trong hai cách:

• Chuyển sang làm công việc nhẹ hơn, an toàn hơn.
• Giảm bớt 1 giờ làm việc mỗi ngày.

Mẹ không bị cắt giảm tiền lương, quyền và lợi ích. Chế độ này kéo dài đến khi con đủ 12 tháng tuổi.

Theo Điều 142, danh mục nghề, công việc có ảnh hưởng xấu tới chức năng sinh sản và nuôi con do Bộ trưởng ban hành. Người sử dụng lao động phải cung cấp đủ thông tin về nguy cơ của công việc để người lao động lựa chọn.

Khi tiếp tục làm việc có thể ảnh hưởng tới thai nhi

Theo Điều 138, mẹ có thể được cơ sở khám bệnh, chữa bệnh xác nhận rằng tiếp tục làm việc sẽ ảnh hưởng xấu tới thai nhi. Khi đó, mẹ có quyền:

• Tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động. Thời gian tạm hoãn do hai bên thỏa thuận, nhưng ít nhất bằng thời gian cơ sở y tế chỉ định tạm nghỉ.
• Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động. Theo khoản 2 Điều 35, trường hợp này không cần báo trước.

Mẹ cần thông báo cho người sử dụng lao động, kèm theo giấy xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Nghỉ thai sản và quay lại làm việc

Theo Điều 139 đã được Luật Dân số sửa đổi từ 1/7/2026:

• Lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau sinh 6 tháng. Sinh con thứ hai được nghỉ 7 tháng. Thời gian nghỉ trước sinh không quá 2 tháng.
• Sinh đôi trở lên thì từ con thứ hai, mỗi con mẹ được nghỉ thêm 1 tháng.
• Hết kỳ nghỉ, mẹ có thể thỏa thuận nghỉ thêm không hưởng lương.
• Mẹ có thể đi làm sớm khi đã nghỉ ít nhất 4 tháng. Mẹ cần báo trước, được nơi làm việc đồng ý và có xác nhận của cơ sở y tế.

Theo Điều 140, khi quay lại làm việc, mẹ được bảo đảm việc làm cũ và không bị cắt giảm tiền lương, quyền lợi. Nếu việc cũ không còn, người sử dụng lao động phải bố trí việc khác với mức lương không thấp hơn trước khi nghỉ.

Khi thấy quyền lợi của mình chưa được bảo đảm, mẹ nên trao đổi với bộ phận nhân sự hoặc công đoàn cơ sở. Mẹ có thể hỏi thêm cơ quan quản lý lao động tại địa phương để được hướng dẫn.